Μία βασική παράμετρος που ξεχνούν όλοι οι “πατριώτες” που ενοχλήθηκαν από τη μαύρη Ελένη, διότι δεν θέλουμε να πιστέψουμε πως στερούνται των σχετικών γνώσεων, είναι πως πολλοί αρχαιοελληνικοί μύθοι και θεότητες αποτελούν παραλλαγές ξένων μυθολογιών και θεοτήτων, αντίστοιχα. Η λίστα είναι μεγάλη, οπότε θα σταθούμε σε μερικά μόνο παραδείγματα. Ο Δίας, γνωστός και ως Ζευς, αποτελεί την ελληνική εκδοχή του πρώτο-ινδο-ευρωπαϊκού θεού της ημέρας Dyḗus, η Αφροδίτη συνδέεται με την Αστάρτη, θεά των Φοινίκων, ο Ηρακλής έχει αρκετές ομοιότητες με τον επίσης φοινικικό θεό Μελκάρτ, ενώ o κατακλυσμός του Δευκαλίωνα θυμίζει την καταστροφή του Νώε.

Όπως, λοιπόν, οι αρχαίοι ημών πρόγονοι προσάρμοσαν μύθους γειτονικών ή κοντινών πολιτισμών στα δικά τους πρότυπα, έτσι και ο Christopher Nolan προσαρμόζει το μυθολογικό έπος της Οδύσσειας στα δεδομένα του σύγχρονου παγκοσμιοποιημένου πολιτισμού.

Ένας από τους λόγους που οι μύθοι σαγηνεύουν διαφορετικούς πολιτισμούς και γι’ αυτό συνεχίζουν να αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των αφηγήσεων σε διαφορετικούς χρόνους και τόπους είναι η διαχρονική και πανανθρώπινη φύση τους. Το σημαντικό χαρακτηριστικό του Οδυσσέα δεν είναι η καταγωγή του, αλλά η ευφυΐα και η πονηριά που του επέτρεψαν να ξεγελάσει το κάθε λογής μυθολογικό πλάσμα που βρισκόταν στον δρόμο του. Αντίστοιχα και στην περίπτωση της Ελένης, η ουσία της δεν βρίσκεται στο χρώμα του δέρματός της, αλλά στην ομορφιά της.

Υπό αυτή την έννοια, όσοι παραπονιούνται για την έλλειψη σεβασμού στον Όμηρο και την Ελλάδα, ίσως θα έπρεπε να νοιάζονται λιγότερο για το χρώμα δέρματος της Ελένης και περισσότερο για το γεγονός πως η Lupita θα παίζει και την Κλυταιμνήστρα. Αν, όμως, η Ελένη έχει δίδυμη αδελφή, τότε δεν είναι η ομορφότερη γυναίκα του κόσμου, επομένως αναιρείται η μοναδική και αξεπέραστη ομορφιά της.

Προφανώς, πρόκειται για μια παράξενη επιλογή που δεν μπορεί παρά να κριθεί μετά την προβολή της ταινίας, ανάλογα με το πόσο εξυπηρετεί κάποιο σκοπό ή όχι. Ωστόσο, γιατί όλοι οι ξαφνικοί μελετητές και θαυμαστές των ομηρικών επών δεν έχουν βγάλει κιχ επί του θέματος;

Κι αν ο Brad Pitt έπαιζε τον Nelson Mandela;

Η άλλη καραμέλα όσων αηδιάζουν στην ιδέα μιας μαύρης Ελένης, όχι επειδή είναι ρατσιστές προφανώς, είναι η εξής: «πώς θα φαινόταν σε εσάς τους αλληλέγγυους εθνοπροδότες, αν ο Brad Pitt έπαιζε τον Nelson Mandela»; Η προφανής και εύκολη απάντηση είναι πως εφόσον μιλάμε για μια βιογραφική ταινία που βασίζεται σε ιστορικά δεδομένα και επιθυμεί να αποδώσει τη ζωή του πρωταγωνιστή της μένοντας πιστή στα γεγονότα, τότε προφανώς πρέπει να ερμηνευτεί από έναν μαύρο ηθοποιό.

Ωστόσο, κι εδώ αρχίζουν τα δύσκολα για όλους εκείνους που θυμούνται να ασχοληθούν με ταινίες και σειρές μόνο όταν αλλάζει χρώμα κάποιος δημοφιλής χαρακτήρας, κάθε δημιουργός έχει το δικαίωμα να προσεγγίσει το υλικό του όπως επιθυμεί εκείνος, αρκεί να διατηρεί μια ενιαία εσωτερική λογική στην αφήγησή του∙ αν, ας πούμε, εμφανίζονταν εξωγήινοι σε μια ταινία για τη ζωή του Ιησού, το αποτέλεσμα θα ήταν γελοίο, εκτός και αν ο σκοπός ήταν η κωμωδία, όπως συνέβη δηλαδή στο Life of Brian (1979) των Monty Python.

Για να θυμηθούμε μόλις δύο παραδείγματα «πειραγμένων» βιογραφιών, ο Todd Haynes έκανε ταινία για τον Bob Dylan επιλέγοντας στον πρωταγωνιστικό ρόλο λευκούς, μαύρους και γυναίκες ηθοποιούς (ναι, όλοι αυτοί στην ίδια ταινία) και στο Better Man (2024) o Robbie Williams είχε τη μορφή μιας… μαϊμού. Κι όμως, κανείς δεν τις κατηγόρησε για ιστορική ανακρίβεια, διότι όλες αυτές οι επιλογές εξυπηρετούσαν το όραμά των σκηνοθετών!

Christopher Nolan, μην παραχαράσσεις τη… μυθολογία!

Το κεντρικό επιχείρημα κατά της μαύρης Ελένης είναι η ιστορική Αλήθεια. Δεν μπορεί, μας λένε όσοι σκούζουν, η ωραία Ελένη να είναι μαύρη, διότι ζούσε στον ελλαδικό χώρο, οπότε, σύμφωνα με την κοινή λογική, θα έπρεπε να μοιάζει με Ελληνίδα.

Αφενός, όπως δείξαμε ήδη με τα επιχειρήματα που προηγήθηκαν, ο Nolan έχει το δικαίωμα να επιλέξει όποια ηθοποιό εξυπηρετεί το όραμά του. Αφετέρου, είναι λίγο αστείο να αναφερόμαστε στην ιστορική Αλήθεια, όταν μιλάμε για μύθους. Δηλαδή, ποια είναι η ιστορικά ακριβής εμφάνιση ενός πλάσματος που σύμφωνα με τον μύθο έχει για πατέρα τον Δία και γεννήθηκε μέσα από ένα αυγό; Ή, για να το θέσουμε όσο πιο απλά γίνεται, πώς είναι δυνατόν ο Nolan να προσβάλλει την ιστορική Αλήθεια όταν εξαρχής έχουμε να κάνουμε με… μύθο;!

Το αντεπιχείρημα σε όλα αυτά περί μυθολογίας είναι πως και η ταινία Black Panther δεν βασίζεται σε ιστορικά γεγονότα, αλλά δεν επιλέχθηκε κανένας λευκός. Αν και φαινομενικά αυτός ο ισχυρισμός στέκει, στην πραγματικότητα αγνοεί πως ενώ όντως δεν βασίζεται σε ιστορικά γεγονότα, η θεματική της ιστορίας του Black Panther έχει να κάνει με τον ρατσισμό που βιώνει η μαύρη κοινότητα στην Αμερική. Επομένως, θα ήταν άτοπο να επιλεχθεί ένας λευκός στον πρωταγωνιστικό ρόλο γιατί θα ερχόταν σε σύγκρουση με το νόημα της ιστορίας. Όπως, όμως, είδαμε νωρίτερα, η ουσία των χαρακτήρων της Οδύσσειας δεν είναι ο τόπος καταγωγής τους, αλλά το τι συμβολίζουν. Στοιχεία δηλαδή που μπορούν να ερμηνευθούν από ηθοποιούς κάθε φυλής.

Ο λαϊκισμός και η ιστορική ανακρίβεια του Μάρκου Σεφερλή

Σε κάθε περίπτωση, όλη αυτή η ξαφνική κάψα με την ιστορική πιστότητα είναι ύποπτη, αν λάβει κανείς υπόψη τις αμέτρητες άλλες φορές που αυτές οι ευαίσθητες χιονονιφάδες δεν δυσκολεύτηκαν να αγνοήσουν τις δεκάδες ιστορικές ανακρίβειες που συναντώνται σε ταινίες, σειρές ή και θεατρικές παραστάσεις. Τα παραδείγματα των ταινιών 300 (2006), Troy (2004) και Hercules (1997) είναι προφανή, ωστόσο η περίπτωση του Μάρκου Σεφερλή έχει ακόμα μεγαλύτερο ενδιαφέρον.

Πριν αρκετά χρόνια, σε μια από τις ετήσιες παραστάσεις του, ο Σεφερλής είχε έναν μονόλογο στον οποίον σχολίαζε μεταξύ άλλων την εχθρική στάση της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ απέναντι στην… εισαγόμενη θρησκεία των Ελλήνων, τον Χριστιανισμό. Κι όλα αυτά, μεταμφιεσμένος σε Δία! Το επαναλαμβάνουμε για να γίνει αντιληπτή η παράνοια: ερμηνεύοντας τον σημαντικότερο θεό του Δωδεκάθεου, ο Σεφερλής κατηγορούσε μια «αριστερή» κυβέρνηση ότι πολεμάει τον Χριστιανισμό, δηλαδή τη ξενόφερτη θρησκεία που αντικατέστησε τον ντόπιο δωδεκαθεϊσμό!

Μα πώς είναι δυνατόν εκείνοι που διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους ενάντια στα «σκοτεινά κέντρα της woke κουλτούρας» που πολεμάνε τον ελληνισμό και στην προσβολή της ιστορικής Αλήθειας να μην κάνουν αντίστοιχη «επίθεση» στον Σεφερλή; Γιατί, μετά από αυτό τον ανιστόρητο μονόλογο, συνεχίζουν να τον προσκυνούν ως τον καλύτερο εγχώριο κωμικό και τελευταίο εν Ελλάδι προστάτη της κωμωδίας από τη σαρωτική επέλαση της πολιτικής ορθότητας;

Μήπως τελικά αυτοί οι γιαλαντζί πατριώτες που ξέρουν να γαβγίζουν μόνο για ό,τι δεν έχει σημασία, δεν ενοχλούνται ούτε από την ιστορική ανακρίβεια, ούτε από την προπαγάνδα, αλλά από κάθε λογής τέχνη που δεν αναπαράγει τις μισαλλόδοξες φαντασιώσεις τους;

Περισσότερα αφιερώματα ταινιών.