Βασιζόμενη αφενός, θεματολογικά και υφολογικά, στα διηγήματα κοσμικού τρόμου του συγγραφέα H.P. Lovecraft κι αφετέρου στο «βιομηχανικό» υπερρεαλιστικό όραμα του σπουδαίου εικαστικού καλλιτέχνη H.R. Giger, η αγαπημένη σειρά ταινιών Alien άλλαξε τόσο τον τρόπο αποτύπωσης του διαστήματος στην ποπ κουλτούρα, όσο και το ίδιο το genre της επιστημονικής φαντασίας μέσα από την πρόσμειξή της με τον τρόμο.

Με αφορμή την επέκταση του franchise στην μικρή οθόνη με τη σειρά Alien: Earth, δράττουμε την ευκαιρία για να το επισκεφθούμε ξανά με ένα ranking όλων των ταινιών Alien από τη χειρότερη στην καλύτερη.

7. Alien: Covenant, Ridley Scott (2017)

Μια ομάδα επιστημόνων που διασχίζει το διάστημα σε μια αποστολή εποικισμού ενός νέου πλανήτη είναι αρκετά άτυχη ώστε να έρθει σε απρόσμενη επαφή με μια νέα μορφή εξωγήινης ζωής και προφανώς τίποτα δεν πάει καλά από κει και πέρα. Το prequel αυτό είναι διαβόητο για το κακό του σενάριο, ιδιαίτερα για τις ανεξήγητες κι απλά… χαζές ενέργειες των πρωταγωνιστών, οι οποίοι φερειπείν δεν παίρνουν κανένα προστατευτικό μέσο κατά την άφιξή τους σε έναν νέο, παντελώς άγνωστο πλανήτη που βρίσκεται τόσο μακριά από τη Γη: οι χαζές αποφάσεις πρωταγωνιστών ταινιών τρόμου είναι συνηθισμένο φαινόμενο, ειδικά στο slasher, σε σημείο που πλέον το μοτίβο είναι τόσο διαδεδομένο που παρωδείται συχνά εδώ και δεκαετίες, όμως αυτοί υποτίθεται πως είναι κορυφαίοι επιστήμονες! Όμως το μεγαλύτερο αμάρτημα του Covenant είναι βαθύτερο: με το να υποτάσσεται πλήρως στις χειρότερες σεναριακές λογικές του blockbuster, αφαιρεί από το Alien τη βασική πηγή τρόμου: τον υπαινιγμό όσων το xenomorph μπορεί να κάνει όντας περισσότερο μια μορφή που κινείται στις σκιές και, σύμφωνα με το λαβκραφτικό παράδειγμα, ο τρόμος περισσότερο αντανακλάται στα θύματά του παρά προβάλλεται άμεσα στον θεατή. Το να βλέπεις το Alien «μέρα μεσημέρι», που λέει ο λόγος, να πολεμάει με μια καθαρά μπλοκμπαστερική λογική τους πρωταγωνιστές μοιάζει απλά άβολο και… λάθος.

6. Alien: Resurrection, Jean-Pierre Jeunet (1997)

Μια ταινία που έγινε χωρίς λόγο, απλά επειδή το Alien 3 τα πήγε (κάπως) καλά στις εισπράξεις. Εξ ορισμού λοιπόν μια ταινία που γίνεται όχι επειδή υπάρχει κάτι να ειπωθεί σεναριακά ή σκηνοθετικά, αλλά επειδή φαντάζει δεδομένο ότι θα προσφέρει στα studio και τους συντελεστές. Έτσι στην ταινία βρίσκει κανείς το πλέον «εύκολο» καταφύγιο του βαριεστημένου σεναριογράφου: η νεκρή Ripley κλωνοποιείται και αντιμετωπίζει ξανά xenomorphs. Πολύ περισσότερο, η κλώνος της φαντάζει οριακά σαν μια παρωδία της λατρεμένης χαρακτήρα, αφού αρχικά συμπεριφέρεται ως παιδάκι (πονάς να βλέπεις τη Ripley έτσι) και μετά, σε μια συνειδητή υπερ-προσπάθεια «να δείξουμε πόσο badass είναι η Ripley» καταλήγει καρικατούρα του μέχρι πρότινος εαυτού της. Το σενάριο, ακόμη και οι διάλογοι, είναι απλά κακό, με τη Winona Ryder να κάνει ό,τι καλύτερο μπορεί, προσπαθώντας να ερμηνεύσει έναν χαρακτήρα που απλά δεν της ταιριάζει. Συνολικά, το σενάριο του Joss Whedon, που την εποχή εκείνη επαναπροσδιόριζε ολόκληρο το στερέωμα του τηλεοπτικού δράματος με τη λατρεμένη Buffy the Vampire Slayer, νοηματοδοτώντας τον γοτθικό τρόμο στη σύγχρονη εποχή με καθαρά μεταμοντέρνους όρους και φέρνοντάς το κοντά στο dark fantasy, απλά δεν ταιριάζει με το ύφος του sci-fi horror που πρεσβεύει το Alien.

5. Prometheus, Ridley Scott (2012)

Η πρώτη χρονολογικά ταινία του franchise, που διαδραματίζεται μάλιστα στα τέλη του αιώνα μας (!) οπωσδήποτε δεν είναι μια κακή ταινία, αλλά δεν θα κατηγορούσα κάποιο άτομο που θα μου έλεγε πως είναι μια ενοχλητική ταινία. Το πρόβλημα δεν έγκειται μόνο στο όχι τόσο καλοδουλεμένο σενάριο καθαυτό (το ίδιο πρόβλημα με τους επιστήμονες του Covenant υπάρχει και εδώ), αλλά κυρίως στο ότι ανοίγει με ενδιαφέροντα τρόπο ερωτήματα σχετικά με τα xenomorphs και τη σχέση τους με την ανθρωπότητα που δεν απαντώνται (και σχεδόν σίγουρα δεν θα απαντηθούν ποτέ, η συγγραφή των σεναρίων του Alien δεν υπάγεται σε κάποιον «κεντρικό σχεδιασμό» και είναι αμφίβολο αν θα υπάρξει θέληση επιστροφής σε τόσο μέτριες ταινίες από τους μελλοντικούς συντελεστές). Το τι ακριβώς είναι τελικά οι «μηχανικοί» είναι ένα ερώτημα που εισάγεται ήδη από την πρώτη, πολύ ενδιαφέρουσα σκηνή της ταινίας και δεν απαντάται ποτέ κι αυτό είναι ένα μόλις παράδειγμα. Αυτό που μένει είναι μια καλούτσικη (ναι, γενικά μας ψιλοάρεσε) ταινία επιστημονικής φαντασίας και τρόμου με τα θεματάκια της, την οποία η πολύ καλή παρουσία του Michael Fassbender, όπως και στο Covenant, δεν καταφέρνει να ανυψώσει εκεί που θα έπρεπε. Μια τίμια αλλά όχι θριαμβευτική επιστροφή για τον Ridley Scott στο τιμόνι του franchise που ο ίδιος δημιούργησε.

4. Alien 3, David Fincher (1992)

Λοιπόν, αυτή η ταινία είναι κάπως προβληματική, με την έννοια ότι έχει έντονα θετικά κι αντίστοιχα έντονα αρνητικά. Ξεκινάει με αρκετά ενδιαφέροντα τρόπο, με μια Ripley που μοιάζει αρκετά πιστή σε ό,τι έχει σκιαγραφηθεί μέχρι πρότινος (σε αντίθεση με το Resurrection), με πολύ ωραία, αγνά ‘90s cybergothic σκηνικά κι έναν ενδιαφέροντα χαρακτήρα από τον επιβλητικό όπως πάντα Charles Dance (Game of Thrones). Στη συνέχεια όμως έρχονται τα προβλήματα, με τη ροή της ταινίας να την κάνει προς το τέλος να φαντάζει ακόμη και βαρετή. Φυσικά, υπάρχουν κι άλλα αρνητικά, όπως το γελοίο τρέξιμο του xenomorph, που το κάνει να μοιάζει σαν μικρό, γλυκούλι κουταβάκι (αλίμονο!). Η παραγωγή της ταινίας ήταν ιδιαίτερα προβληματική, με τον David Fincher (Zodiac, The Social Network) να κάνει στο ντεμπούτο του ό,τι καλύτερο μπορεί, με μέτρια αποτελέσματα (πλέον έχει αποκηρύξει την ταινία). Σε κάθε περίπτωση, μια ταινία που ενδεχομένως να αρέσει στους fans του Alien και γενικά του sci-fi horror. Και μάλλον μόνο σε αυτούς.

3. Alien: Romulus, Fede Álvarez (2024)

Μια μεγάλη έκπληξη για τους fans του είδους, αφενός γιατί ήρθε μετά από αρκετά χρόνια στασιμότητας του franchise, αφετέρου γιατί το επανέφερε με τον πλέον ευκταίο τρόπο στο αυθεντικό του ύφος, αυτό που τόσο έχει αγαπηθεί. Από τη μια, η ταινία ακολουθεί με safe τρόπο τη συνταγή του original, σε βαθμό που κινδυνεύει να υποπέσει στην κατηγορία των νοσταλγικών requels α λα Star Wars VII, σε μια στείρα αναπαραγωγή αυτών που έκαναν την πρώτη ταινία σπουδαία κι αγαπητή. Όμως, η ταινία έχει αρκετές νέες ιδέες, τόσο στην αποτύπωση στην οθόνη των xenomorphs (με τον… ψηλέα στο τέλος να είναι πραγματικά υλικό για εφιάλτες), όσο και στην αξιοποίηση του φουτουριστικού της σκηνικού, το οποίο το χειρίζεται με τρόπο που μοιάζει περισσότερο με δυστοπία. Το στοιχείο αυτό να πούμε πως ταιριάζει με την όλη ιδέα πίσω από το Alien, την ιδέα δηλαδή του διαστήματος ως εφιαλτικού σκηνικού. Τώρα, εφιαλτικό σκηνικό γίνεται συνολικά το μέλλον, και η ίδια η γη και η κοινωνία που υπάρχει σε αυτήν, ενώ το cast είναι αξιόλογο, αν και δεν καταφέρνουν όλοι οι χαρακτήρες να ξεχωρίσουν. Συνολικά, μια πολύ καλή ταινία, πιστή στο εφιαλτικό όραμα της σειράς, που είναι μια δυνατή επανεκκίνηση του franchise.

2. Aliens, James Cameron (1986)

Σε έναν κόσμο που κατακλύζεται από τεμπέλικες λύσεις στην ονοματοδοσία sequels («βάλε απλά ένα 2 στο τέλος και τελειώσαμε»), ο μεσσίας του αγνού ‘80s μπλοκμπαστεριλικίου, James Cameron, τόλμησε να κάνει το αδιανόητο: πήρε τον τίτλο του original κι απλά τον έβαλε στον πληθυντικό. Η διαδικασία αυτή όμως δεν συναντάται εν προκειμένω μόνο στον τίτλο, αλλά και στην πλοκή της ταινίας, η οποία ακολουθεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τη συνταγή για όλα τα sequels της περιόδου: “bigger and better”! Ναι, εδώ η συνταγή της πρώτης ταινίας φτάνει στο έπακρο, με πιο εξωφρενικά στην όψη xenomorphs και πολύ περισσότερη δράση. Πρακτικά το Aliens είναι μια ταινία sci-fi δράσης, με ελάχιστα στοιχεία τρόμου. Όμως αυτή η μετάβαση γίνεται πλήρως συνειδητά από τον Cameron και το αποτέλεσμα δεν ξενίζει. Αντιθέτως, ο θεατής μένει να ζητάει κι άλλο: ναι, θέλουμε παραπάνω action hero Ripley να κονταροχτυπιέται με την Alien Queen! Όμως η ιστορία δεν είναι στείρα (αγνή κι αγαπημένη) ‘80s δράση, αλλά και μια όμορφη ιστορία για τη μητρότητα. Είναι οπωσδήποτε η πιο γνωστή ταινία της σειράς, και για καλό λόγο. Όμως τίποτα δεν συγκρίνεται με αυτό που προσέφερε μια άλλη ταινία, που έμελλε να αλλάξει την ίδια την Ιστορία του sci-fi στην οθόνη.

1. Alien, Ridley Scott (1979)

Δε θα μπορούσε κάποια άλλη ταινία να βρίσκεται στην κορυφή. Το Alien ήρθε το 1979 αφενός για να προκαλέσει τρόμο, φρίκη κι αηδία όντας δομικά ένα εξαιρετικό sci-fi horror, αφετέρου για να επιτελέσει έναν διττό ιστορικό ρόλο: πρώτον, να ορίσει τι μπορεί να είναι μια λαβκραφτική ταινία τρόμου. Πολλές φορές έχουν γίνει απόπειρες τα διηγήματα κοσμικού τρόμου του αγαπημένου λογοτέχνη να αποδοθούν στην οθόνη, πάντα με μέτρια αποτελέσματα. Οι δυσκολίες υπάρχουν εξ ορισμού: πώς θα αποδοθούν οι μορφές των εξωγήινων πλασμάτων, όταν αυτές αψηφούν τους νόμους της ίδιας της ευκλείδειας γεωμετρίας προκαλώντας παράνοια σε όσους-ες γίνονται μάρτυρες αυτών, αφού αυτό που βλέπουν μπροστά τους υπερβαίνει την ίδια την ανθρώπινη νόηση κι έτσι αποτελεί την απόλυτη πηγή ανείπωτου τρόμου; Προφανώς, κάτι τέτοιο δεν μπορεί να αποδοθεί στην οθόνη, τουλάχιστον όχι εύκολα˙ η λύση έρχεται με το Alien, με τους παραγωγούς να έχουν πει σε συνεντεύξεις ότι γνώριζαν αυτήν τη δυσκολία και γι’ αυτούς η λύση ήταν η δημιουργία μιας αντίστοιχης ατμόσφαιρας παρά η άμεση αποτύπωση των πλασμάτων των διηγημάτων: δηλαδή, το στοιχείο του «αλλόκοτου τρόμου» κατά Mark Fisher, του τρόμου που προκύπτει από την υπέρβαση της ανθρώπινης έλλογης τάξης μέσω μιας παρουσίας που δεν ανήκει σε αυτήν και την υπερβαίνει. Αυτή ακριβώς είναι κι όλη η ουσία του Alien.

Επιπλέον, η ιστορική σπουδαιότητα του Alien σχετίζεται και με το ότι, με αυτό, οι μυθοπλαστικές αφηγήσεις περιπετειώδους επιστημονικής φαντασίας, όπου το διάστημα είναι ένα μέρος «αθώας» εξερεύνησης (βλ. Star Trek), καθίστανται παρελθόν˙ το διάστημα είναι εξάλλου το απόλυτο βασίλειο του αγνώστου, του αλλόκοτου τρόμου! Ένα σημαινόμενο που αποδίδεται στην εντέλεια και με τα λόγια του εκπληκτικού σλόγκαν της ταινίας:

“In space, no one can hear you scream”…