Γράφει ο Ηλίας Κατιρτζιγιανόγλου.
Με αφορμή την επερχόμενη κυκλοφορία του graphic novel Παύλος Σιδηρόπουλος: Εν Κατακλείδι (εκδόσεις Μικρός Ήρως), του οποίου είχα την τιμή να υπογράψω το σενάριο, μου ζητήθηκε να μοιραστώ μια προσωπική λίστα με τα δέκα αγαπημένα μου τραγούδια του Παύλου. Αυτά τα κομμάτια είναι ένας οδικός χάρτης της πολύχρονης μουσικής μου σχέσης μαζί του, κι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνομαι την ποίηση, το σκοτάδι και το φως του— όπως ακριβώς επιδιώξαμε να κάνουμε και με τον συνεργάτη μου εικονογράφο Κωνσταντίνο Σκλαβενίτη, στις σελίδες του comic. Καλή ακρόαση!
-
Μου ‘πες θα Φύγω (Φλου, 1979)
Όταν μπαίνει η εισαγωγή, νιώθεις ότι ο ελληνικός ροκ ήχος αποκτά σχήμα και μορφή. Το rhythm section των Σπυριδούλα κρατάει έναν στιβαρό, υπνωτικό ρυθμό, η καρδιά του τραγουδιού όμως, είναι το συγκλονιστικό σόλο του Νίκου Σπυρόπουλου που ξεκινά από χαμηλά και κλιμακώνεται με έναν σχεδόν διονυσιακό τρόπο, χρησιμοποιώντας την κιθάρα ως προέκταση της φωνής του Παύλου.
Οι στίχοι του τραγουδιού εκπέμπουν αλήθεια, μακριά από τα πρότυπα των εξιδανικευμένων ροζ ερώτων. Είναι ωμοί, σχεδόν πεζοδρομιακοί, μιλούν για το τέλος μιας σχέσης, καταλήγοντας με την πικρή διαπίστωση: «βλέπεις οι δυο μας μόνοι δεν νιώσαμε ποτέ, τώρα πες μου ποιον, πες μου ποιον θα ‘χεις να τα λες».
-
Rock ‘n’ Roll στο Κρεβάτι (Zorba the Freak, 1985)
Ένα ειρωνικό μανιφέστο για την ψευτο-επαναστατικότητα της εποχής, μεταμφιεσμένο σε ερωτικό τραγούδι με σεξουαλικές αναφορές ή το αντίθετο; Το «κρεβάτι» είναι ο χώρος όπου οι ήρωες αποσύρονται ηττημένοι, ή όπως λέει ο Μανώλης Νταλούκας, ερευνητής του έργου του Παύλου, το τραγούδι αναφέρεται σε μία από τις σχέσεις του; Σε κάθε περίπτωση ο ήχος είναι σκληρός και νευρικός, το riff κοφτό, σχεδόν επιθετικό, και το κομμάτι βασίζεται περισσότερο στη δυναμική του ρυθμού και όχι τόσο στις μελωδικές εξάρσεις. Λατρεύω την αντίθεση ανάμεσα στο ξεσηκωτικό tempo του και τον ενδοσκοπικό στίχο: «Στα σκοτεινά δωμάτια είν’ η ψυχή μας γυμνή και δεν χωράν εκεί μυστικά και συ μονάχα ξέρεις πως η αλήθεια είναι εκεί, που η μοναξιά μου στον καθρέφτη κοιτά».
-
Το ’69 με Κάποιο Φίλο (Φλου, 1979)
Το 1969 είναι μια χρονολογία-σύμβολο μιας χαμένης αθωότητας μέσα στη δικτατορία. Ο «φίλος» είναι ίσως ο ίδιος ο Παύλος, ίσως πάλι και η προσωποποίηση της ελευθερίας που αναζητούσε, ή σύμφωνα με άλλους περιέχει αναφορές στο Άξιον Εστί του Ελύτη. Το τραγούδι μετατρέπει το ταξικό-πολιτικό βίωμα σε κάτι απόλυτα προσωπικό και ποιητικό, χωρίς ίχνος διδακτισμού. Η ευφυής ενορχήστρωσή του ισορροπεί ανάμεσα στο folk-rock και την ψυχεδέλεια, και οι εναλλαγές από το ακουστικό στο ηλεκτρικό στοιχείο υπογραμμίζουν τη μετάβαση από την παιδική αθωότητα στη βίαιη ενηλικίωση. «Τ’ αφεντικό με βρίζει η μάνα μου βογγά, μια καλημέρα δεν μου λεν’ στη γειτονιά, πως είμαι αλήτης συνεχώς μου κοπανά, γι’ αυτό σου λέω Παύλο, φεύγω πια για τα καλά».
-
Πες μου αν Θέλεις Κάτι (Άντε Και Καλή Τύχη Μάγκες, 1991)
Ίσως το πιο groovy/funky κομμάτι του, το μπάσο εδώ οδηγεί το τραγούδι με μια «μαύρη» soul ψυχή που σπανίζει στο ελληνικό ροκ και «μαλακώνει» τη συνήθη τραχύτητα του Παύλου. Οι συγκοπτόμενοι ρυθμοί και τα funky χτυπήματα στην κιθάρα δείχνουν πόσο ωρίμασαν παικτικά οι Απροσάρμοστοι μέσα στα χρόνια, αποδεικνύοντας ότι το rock τους μπορούσε να είναι εξαιρετικά χορευτικό και ρυθμικό, χωρίς να χάνει τίποτα από το βάθος του. «Πες μου δε το βλέπεις, πως φοβάμαι το σκοτάδι στο κενό, για ποια επανάσταση μιλάμε που προσπαθώ όρθιος να σταθώ;»
-
Το Βιβλίο των Ηρώων (Εν Λευκώ, 1982)
Μια ανελέητη κριτική στα κοινωνικά στερεότυπα και την υποκρισία. Ο Παύλος «ξεσκίζει» τα παραμύθια με τα οποία μεγαλώσαμε: «Πες μας ρε φίλε ποιος θεός σ’ ορίζει, ποιος σε γεμίζει μ’ ενοχές». Αποδομεί θρησκεία, πολιτική και εθνικά ιδεατά, με τις κιθάρες των Απροσάρμοστων «κουρδισμένες» να παράγουν έναν όγκο που γεμίζει τον χώρο, ενώ τα τύμπανα έχουν μια punk ορμή.
-
Η (Εν Λευκώ, 1982)
Το γράμμα «Η» ταυτίζεται με την ηρωίνη. Είναι ο Παύλος στο πιο σκοτεινό του σημείο, εκεί όπου οι λέξεις στερεύουν και μένει μόνο ο ήχος της απόγνωσης. Είναι το μανιφέστο του κατά της συγκεκριμένης ουσίας, μια κατάθεση ψυχής στην οποία η φωνή σπάει «φτύνοντας» σκληρές αλήθειες που υπενθυμίζουν το τίμημα της εξάρτησής του. Γίνεται διδακτικός; Εδώ, ναι. Όμως ο σκοπός αγιάζει τα μέσα, κι εν προκειμένω, σκοπός είναι να προειδοποιήσει μέσα από το προσωπικό ξεγύμνωμά του. Αναμφίβολα, το πιο θαρραλέο του κομμάτι.
-
Το Blues του Εργατόπαιδου (Τα Μπλουζ του Πρίγκιπα, 1992)
«Για τα ρεμπέτικα δίνω τα ρέστα μου» είχε πει ο Παύλος σε μία από τις τελευταίες του συνεντεύξεις, κι ο μεταθανάτιος δίσκος Τα Μπλουζ του Πρίγκιπα που περιέχει αυτούσια ακατέργαστα demo τραγουδιών με κιθάρα και φωνή, το αποδεικνύει. Προτιμώ αυτές τις δωρικές εκδοχές, σε σχέση με το μεταγενέστερο Τα Μπλουζ του Παύλου Πειραγμένα, όπου έχουν προστεθεί ακορντεόν, ηλεκτρική κιθάρα, κρουστά και κάποια λίγα λαϊκά έγχορδα. Τα προτιμώ γιατί μέσα από την απλότητά τους αναδεικνύουν τις εκλεκτικές συγγένειες μεταξύ blues και ρεμπέτικου. Ο Παύλος ένιωθε βαθιά αλληλεγγύη προς την εργατική τάξη, παρότι ο ίδιος ήταν αστός. Και το τραγούδι αυτό είναι μια ταξική κραυγή: «Σαν τίμιος δουλευτής γρήγορα το ‘ριξα σ’ ανάγκης λοβιτούρες, και το κρασί μου το ξερνάω κάθε νύχτα που δε βρίσκω το γιατί».
-
Αν Ήσουν Φίλος (Τα Μπλουζ του Πρίγκιπα, 1992)
Μια δίλεπτη σπουδή πάνω στην προδοσία και την απογοήτευση από έναν «αδελφό». Παρά το εκπεφρασμένο παράπονο, αυτό το κομμάτι έχει μια αξιοπρέπεια που πηγάζει από τη γνώση ότι οι αληθινοί φίλοι είναι σπάνιοι και οι «σκιές» πολλές, κι όχι πάντα εξαρχής ορατές. Ένα κλασικό mid-tempo με στιβαρή μελωδία, και μια οριοθέτηση – προειδοποίηση απέναντι στον πρώην φίλο: «Είμαστε ωραία κι αλανιάρικα παιδιά, αλλά αν γουστάρεις είμαστε κι από τα άλλα, κι αν εσύ τώρα πλατσουρίζεις στα ρηχά, εμείς γνωρίσαμε και κύματα μεγάλα».
-
Ο Γέρο-Μαθιός (Ζωντανοί στο Κύτταρο-Η Ποπ στην Αθήνα, 1971)
Από την εποχή των Δάμων και Φιντίας, αυτό το κομμάτι μας θυμίζει τις folk-rock ρίζες του Παύλου. Είναι μια αλληγορία για τη σοφία που έρχεται με τον χρόνο και την εμπειρία. Για μένα, δείχνει το εύρος του ταλέντου του: μπορούσε να είναι εξίσου πειστικός ως rocker, αλλά και ως ένας τροβαδούρος που διηγείται ιστορίες μοναχικών ανθρώπων. Ταυτόχρονα όμως ξεδιπλώνεται εδώ και το ταλέντο του Παντελή Δεληγιαννίδη, τόσο σε επίπεδο σύνθεσης, όσο και δεξιοτεχνίας, καθώς η κιθαριστική ακρίβεια στο παίξιμο των δαχτύλων (fingerpicking) είναι συναρπαστική. Μια φανταστική live εκτέλεση, που με κάνει να ζηλεύω τους τυχερούς που ήταν εκεί να την ακούσουν δια ζώσης.
-
Εν Κατακλείδι (Φλου, 1979)
Το απόλυτο «αντίο». Το τραγούδι-διαθήκη, από το οποίο πήραμε και τον τίτλο για το graphic novel μας. Οι στίχοι του είναι μια ανατριχιαστική σύνοψη της ζωής του και της σχέσης του Παύλου με τον κόσμο. Για την έρευνά μου, αυτό το κομμάτι ήταν το κλείσιμο του κύκλου, η στιγμή που ο άνθρωπος γίνεται μύθος και η ηχώ του παραμένει ζωντανή για πάντα. Τεχνικά, η ενορχήστρωση είναι από τις πιο σύνθετες της δισκογραφίας του, με jazzy πλήκτρα που
σβήνουν στο fade-out, και στιχουργικά μια έκκληση στους άλλους, τους «υγιείς» και «αξιοπρεπείς», με λίγη ειρωνεία και πολύ παράπονο: «Κατά τ’ άλλα εσείς που ‘σαστε υγιείς και αξιοπρεπείς, βοηθήστε μας και λίγο. Δώστε μας πνοή, στέγη και τροφή, μια ιδέα στεγανή που να μη μπάζει κρύο».
Το graphic novel Παύλος Σιδηρόπουλος: Εν Κατακλείδι κυκλοφορεί στις 17 Μαΐου από τις εκδόσεις Μικρός Ήρως.
Περισσότερες λίστες.
