Στον απόηχο της απονομής των Ελληνικών Βραβείων Κόμικς, ο Soloύp (κατά κόσμον Αντώνης Νικολόπουλος) δημοσίευσε ένα άρθρο στην ιστοσελίδα oanagnostis.gr με τίτλο Σκέψεις και προτάσεις για τα Βραβεία Κόμικς στην Ελλάδα. Αφού παρουσίασε τις βασικές αντιρρήσεις του με τον τρόπο λειτουργίας τόσο της Ακαδημίας Κόμικς, όσο και των Ελληνικών Βραβείων Κόμικς (ΕΛΒΡΑΚΟ), κατέθεσε μερικές προτάσεις, η εφαρμογή των οποίων θα βελτιώσει, σύμφωνα με τον ίδιο, την αξιοπιστία και την αποτελεσματικότητα των δύο θεσμών. Οι προβληματισμοί που θέτει έχουν ενδιαφέρον και ελπίζουμε να αποτελέσουν αφορμή για έναν γόνιμο διάλογο∙ στο κάτω κάτω δεν νομίζω πως υπάρχει κάποιος που εκφράζει τις όποιες επιφυλάξεις και αντιρρήσεις του με σκοπό να βλάψει τα ελληνικά κόμικς και τους θεσμούς που τους στηρίζουν.
Όπως θα φανεί και στη συνέχεια, κάποια σημεία του κειμένου με βρήκαν σύμφωνο, ενώ πολλά περισσότερα θεωρώ πως κινούνται σε λάθος κατεύθυνση. Στο παρακάτω κείμενο θα επιχειρήσω να παρουσιάσω όσο πιο πειστικά μπορώ τους λόγους για τους οποίους διαφωνώ με τις κυριότερες ιδέες του Soloύp και ύστερα θα καταθέσω κάποιες προτάσεις με σκοπό να συνεχιστεί η δημόσια συζήτηση γύρω από τα ΕΛΒΡΑΚΟ και την Ακαδημία, στην οποία είμαι και μέλος. Πρώτα, όμως, ας δούμε λίγο πιο αναλυτικά τα βασικά σημεία του αρχικού κειμένου.
Τα προβλήματα που εντοπίζει ο Soloύp στην «ακαδημία» των κόμικς, όπως την αναφέρει, είναι η εσωστρέφειά της, η απουσία επίσημου καταστατικού που να αφορά τους όρους του διαγωνισμού, η μη διασφάλιση πως όλοι οι κριτές έχουν διαβάσει όλα τα διαγωνιζόμενα έργα, το παρεΐστικο κλίμα που έχει ως αποτέλεσμα ο κάθε κριτής να ψηφίζει τους φίλους του και οι ανεπαρκείς γνώσεις των κριτών γύρω από τα κόμικς. Προκειμένου, λοιπόν, τα βραβεία κόμικς να κερδίσουν την αξιοπιστία που ποτέ δεν είχαν, προτείνει μια σειρά αλλαγών με πιο ριζοσπαστική, κατά την άποψή μου, την αξιολόγηση και κρίση των υποψήφιων έργων από κριτικές επιτροπές. Διευκρινίζει μάλιστα πως σε αυτές τις επιτροπές θα μπορούσαν να συμμετέχουν και άτομα από άλλους χώρους και τέχνες, τα οποία όμως έχουν επαφή με τα κόμικς.
Ακαδημία ή «ακαδημία» κόμικς;
Πράγματι, η εσωστρέφεια είναι ένα σημαντικό πρόβλημα της ελληνικής σκηνής, το οποίο όμως θεωρώ πως δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί από τη μια μέρα στην άλλη. Αν κανείς επιχειρήσει να αναζητήσει στο διαδίκτυο αποτελέσματα για «ελληνικά βραβεία κόμικς 2026» και «βραβεία Ίρις 2026» θα διαπιστώσει πως τα δεύτερα καλύπτονται από δεκάδες, αν όχι εκατοντάδες μέσα ενημέρωσης. Αντιθέτως, για τα βραβεία κόμικς υπάρχει ένα κείμενο από την Εφ.Συν, που είναι και χορηγός επικοινωνίας, και ίσως κάνα δυο ακόμη διάσπαρτα βίντεο και κείμενα. Με άλλα λόγια, οι νικητές των βραβείων κόμικς δεν απασχολούν την κοινή γνώμη, γεγονός που δεν οφείλεται στην έλλειψη αξιοπιστίας του θεσμού (μιας και αρκετοί εκφράζουν τις επιφυλάξεις τους και για τα βραβεία Ίρις), αλλά στο αισθητά μικρότερο ενδιαφέρον απέναντι στα κόμικς.
Η παραπάνω διαπίστωση απαντάει και σε ένα άλλο σχόλιο του Soloύp που θεωρεί ότι η συμμετοχή στην «ακαδημία» των κόμικς γίνεται περισσότερο λόγω FOMO. Μα, γιατί να καίγεται κάποιος να αναγνωριστεί από μια «ακαδημία», οι βραβεύσεις της οποίας δεν απασχολούν κανέναν πέρα από την κομιξική σκηνή; Κι αν δεν απασχολούν κανέναν, ποιοι είναι αυτοί που αμφιβάλλουν τελικά για τα αποτελέσματά τους και γιατί δεν γίνονται μέλη της Ακαδημίας, ώστε να συνεισφέρουν με τις ψήφους και τη συμμετοχή τους στις συνελεύσεις στη βελτίωση της αξιοπιστίας της;
Όσο για την υποχρέωση ανάγνωσης όλων των υποψήφιων κόμικς, νομίζω είναι φανερό ότι ακόμα και αν υπήρχε η αντίστοιχη πρόβλεψη στο καταστατικό, κανείς δεν θα μπορούσε να εξασφαλίσει πως οι κριτές έχουν διαβάσει όλα τα κόμικς. Αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί μόνο αν μαζεύονταν σε έναν κοινό χώρο και τα διάβαζαν υπό το άγρυπνο βλέμμα κάποιου παρατηρητή. Επομένως, καλώς ή κακώς, πρέπει να δεχθούμε πως είτε εμπιστευόμαστε τα μέλη της Ακαδημίας ότι θα ανταποκριθούν στο καθήκον τους, είτε όχι.
Ακόμη, αξίζει να σημειωθεί πως σε ένα από τα άρθρα που παραπέμπει ο Soloύp, αναφέρεται το εξής: «Όταν κριτές καλούνται να αξιολογήσουν εκατοντάδες υποψηφιότητες μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα (και παράλληλα με τις επαγγελματικές τους υποχρεώσεις), η συστηματική και σε βάθος ανάγνωση καθίσταται πρακτικά ανέφικτη». Με άλλα λόγια, ακόμα κι αν αντικαταστήσουμε τα ανεύθυνα μέλη της «ακαδημίας» με κριτικές επιτροπές, ένα από τα βασικά προβλήματα που υποτίθεται πως υπόσχεται να λύσει αυτή η μεταρρύθμιση θα συνεχίσει να υπάρχει!
Η απουσία καταστατικού είναι μια έλλειψη που σαφώς και πρέπει να καλυφθεί άμεσα, ωστόσο τα πράγματα είναι λίγο πιο περίπλοκα στα παρεΐστικα κριτήρια με τα οποία ψηφίζουν τα μέλη. Αρχικά, φοβάμαι πως όποιο μέτρο και να πάρει η Ακαδημία ποτέ δεν θα μπορέσει να εξαλείψει τις αμφιβολίες. Για παράδειγμα, πάντοτε θα υπάρχουν εκείνοι που θεωρούν πως το έργο τους άξιζε πολλά περισσότερα, αλλά παρέες που δεν τους συμπαθούν (ή τους συμπαθούν λιγότερο από άλλους) δεν τους ψήφισαν επίτηδες. Σε αυτό το συμπέρασμα καταλήγω, λαμβάνοντας υπόψη αντίστοιχα παράπονα που εκφράζονται και σε πολλές παρόμοιες περιπτώσεις. Μόλις πριν λίγες μέρες, ο Γιάννης Οικονομίδης δήλωσε σε συνέντευξη στο ΚΛΙΚ πως διάφορες εγχώριες κλίκες σνομπάρουν τις ταινίες του στα βραβεία Ίρις.
Δεδομένου πως η εγχώρια σκηνή των κόμικς είναι ένα μικρό χωριό (και λαμβάνω υπόψη καλλιτέχνες, εκδότες και αρθρογράφους), κάτι που δεν προβλέπω να αλλάζει σύντομα, εκτιμώ πως είναι πρακτικά ανέφικτο να ελπίζουμε πως οι κριτές, όποιοι κι αν είναι αυτοί, δεν θα γνωρίζουν τους δημιουργούς των υποψήφιων κόμικς. Κατά την άποψή μου, ο μόνος τρόπος να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη μεταξύ των μελών της Ακαδημίας είναι η συνειδητοποίηση πως μια αρνητική κριτική ή η μη ψήφιση του έργου σου δεν αποτελεί απόδειξη απέχθειας προς το πρόσωπο σου (αντίληψη που δυστυχώς συναντάμε σε όλες τις μορφές της τέχνης, δημιουργώντας αχρείαστες κόντρες ανάμεσα σε καλλιτέχνες και κριτικούς). Αντιθέτως η αρνητική κριτική είναι πολύτιμη και για τους δημιουργούς, οι οποίοι εντοπίζουν στοιχεία προς βελτίωση, αλλά και για το αναγνωστικό κοινό, το οποίο μπορεί να αναπτύξει αισθητικά κριτήρια και να διαμορφώσει σταδιακά τη δική του αντίληψη για το ποιο κόμικ θεωρεί καλό και ποιο όχι.
Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει πως δεν πρέπει να αναζητηθεί κάποια λύση, αν όντως υπάρχει τέτοιο ζήτημα, αλλά καλό θα ήταν να γνωρίζουμε τους περιορισμούς που δύσκολα θα μπορέσουμε να ξεπεράσουμε.
Μετράει το μέγεθος;
Σε άλλο σημείο του κειμένου, ο Soloύp εκφράζει τις αμφιβολίες του για τη νέα κατηγορία βραβείων για κόμικς μικρής και μεγάλης φόρμας. Αναρωτιέται αν αποτελεί φόρμα ο αριθμός σελίδων ενός κόμικς για να προσθέσει λίγο αργότερα πως κανείς δεν θα διαχώριζε τα φρούτα με κριτήριο αν είναι μικρότερα ή μεγαλύτερα από ένα κεράσι. Ειλικρινά, θεωρώ λίγο αποπροσανατολιστική την ερώτηση από τη στιγμή που ο διαχωρισμός μιας ιστορίας με βάση το μέγεθος δεν είναι δα και εύρημα μιας ομάδας τρελών στην εγχώρια «ακαδημία» που ψάχνει αφορμή να δώσει περισσότερα βραβεία στους κολλητούς της.
Στον κινηματογράφο έχουμε τις μικρού και τις μεγάλου μήκους ταινίες με βάση τη διάρκεια, στη λογοτεχνία τα διηγήματα, τις νουβέλες και τα μυθιστορήματα με βάση των αριθμό των λέξεων (και όχι των σελίδων, όπως αναρωτιέται ο Soloύp στο κείμενο). Αντίστοιχα και στα κόμικς, έχουμε τις γελοιογραφίες και τα στριπς, που συνήθως είναι κάποιο ολιγοσέλιδο κομιξάκι, τα κόμικς μικρής φόρμας και τα μεγάλης φόρμας. Αυτόν τον διαχωρισμό συναντάμε στα κυριότερα βραβεία του μέσου, όπως τα Eisner και τα Harvey.
Στην προκειμένη περίπτωση, η Ακαδημία έχει ορίσει ως μικρής φόρμας τα κόμικς έως και 24 σελίδες, ίσως επειδή εκεί γύρω είναι το μέγεθος ενός τυπικού αμερικάνικου τεύχους. Προσωπικά, δεν θεωρώ παράλογο αυτό το κριτήριο, αλλά κάλλιστα θα μπορούσε να αυξηθεί το όριο στις 50 σελίδες για να πιάνει και αυτές τις εκδόσεις που τα βραβεία Eisner περιγράφουν ως One-Shot, δηλαδή αυτόνομες ιστορίες των 50 σελίδων.
Βραβεία Κοινού, αυτή η μάστιγα!
Αν υπάρχει ένα σημείο με το οποίο συμφωνώ εμφατικά με τον Soloύp, αυτό είναι η θέση του για τα βραβεία Κοινού. Όχι μόνο στην περίπτωση των ΕΛΒΡΑΚΟ, αλλά γενικά, τα αντίστοιχα βραβεία σπάνια αναδεικνύουν τους πραγματικά άξιους υποψήφιους. Αντ’ αυτού, επιβραβεύουν εκείνους με τους περισσότερους πιστούς ακολούθους. Άλλωστε δεν είναι τυχαίο που κανένας σοβαρός θεσμός δεν δίνει κάποιο αντίστοιχο βραβείο (φαντάζεστε να είχαμε Όσκαρ Κοινού;) Μακριά!
Ελιτισμός ή Βαρβαρότητα
Όπως αναφέρθηκε ήδη, η σημαντικότερη αλλαγή που προτείνει ο Soloύp είναι η δημιουργία κριτικών επιτροπών «Σοφών» (η προσθήκη των «Σοφών» είναι δική μου), μία για κάθε ξεχωριστή κατηγορία (δεν τις αναφέρω, μπορείτε να βρείτε και τις 12, εδώ), ιδέα που, όπως θα επιχειρήσω να εξηγήσω, θεωρώ ιδιαίτερα προβληματική.
Αναρωτιέται ο Soloύp: «Αλήθεια, τι πρέπει να ισχύει στο κομμάτι της επάρκειας ώστε να είναι κάποιος, άξιος κριτής; Μπορεί ένας οδηγός αυτοκινήτου να έχει σημαίνουσα κρίση για τα ηλεκτρονικά, την λειτουργία του κινητήρα, τις κατασκευαστικές λεπτομέρειες ενός αυτοκινήτου συγκριτικά με κάποιο άλλο μοντέλο; Ένας απλός χειριστής υπολογιστή, γνώσεις προγραμματισμού, εξειδικευμένα προγράμματα κλπ;». Τα παραπάνω αγγίζουν βαθύτατα φιλοσοφικά και πολιτικά ερωτήματα που προφανώς δεν μπορούν να απαντηθούν σε βάθος στο παρόν κείμενο. Ωστόσο, από βιωματική εμπειρία γνωρίζουμε πως αν πας σε τρεις διαφορετικούς γιατρούς για διάγνωση είναι πολύ πιθανό να λάβεις τρεις διαφορετικές απόψεις. Αν ζητήσεις από τρεις διαφορετικούς αρχιτέκτονες να σου ανακαινίσουν το σπίτι, ο καθένας θα σχεδιάσει κάτι διαφορετικό κ.ο.κ.
Με άλλα λόγια, ακόμα και αν δεχτούμε πως ο μέσος άνθρωπος δεν είναι σε θέση να κρίνει κάτι πάνω στο οποίο δεν ειδικεύεται, η ίδια η ζωή αποδεικνύει πως ούτε οι ειδικοί έχουν βρει το μυστικό της μίας και πραγματικής αλήθειας, παραμένοντας ευάλωτοι στην αρρώστια της υποκειμενικότητας. Αν ίσχυε το αντίθετο, όλοι θα έλεγαν τα ίδια και κανείς δεν θα διαφωνούσε με τους συναδέλφους του. Απ’ όσο γνωρίζω, κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει, οπότε πρέπει να πορευτούμε με την φρικτή αποδοχή πως η απόλυτα αντικειμενική κρίση είναι ανέφικτη και να ζούμε με την ελπίδα πως το Μεγάλο Αριστούργημα της Ελληνικής Σκηνής Κόμικς που μοιραία θα αδικηθεί κάποια στιγμή από την ελλιπή υποκειμενική κρίση μας θα βρει τη δύναμη να μάς συγχωρέσει.
Ίσως ακόμα πιο σημαντικό, η πρόταση για αντικατάσταση των μελών της Ακαδημίας από μία επιτροπή «Σοφών» αγνοεί το γεγονός πως η Ακαδημία αποτελείται ήδη από επαγγελματίες του χώρου. Τα μέλη της δεν είναι απλοί αναγνώστες που διαβάζουν ένα-δύο κόμικς το χρόνο, αλλά άτομα που έρχονται σε άμεση επαφή με πολλές και διαφορετικές όψεις της δημιουργικής διαδικασίας ενός κόμικ, οπότε η συνολική κρίση τους πλησιάζει όσο περισσότερο γίνεται σε μια «αντικειμενική» άποψη σχετικά με το ποιο κόμικ είναι το καλύτερο της κατηγορίας του. Αν θεωρούμε πως όλα αυτά τα άτομα δεν είναι κατάλληλα να κρίνουν ποιό κόμικ είναι άξιο βράβευσης, τότε γιατί πιστεύουμε πως οι καλλιτέχνες που είναι μέλη της Ακαδημίας είναι άξιοι να σχεδιάζουν, οι εκδότες να αποφασίζουν ποιά κόμικς πρέπει να εκδοθούν και οι αρθρογράφοι να καταθέτουν τις απόψεις τους πάνω στις διάφορες κυκλοφορίες;
Who watches the Watchmen?
Επιχειρώντας να εξηγήσει ακόμα καλύτερα το σκεπτικό πίσω από την πρόταση για σύσταση κριτικών επιτροπών, ο Soloύp αναφέρεται σε συγκεκριμένες κατηγορίες βραβεύσεων. Πιο συγκεκριμένα, για την κατηγορία του Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου σημειώνει πως η επιτροπή θα έπρεπε να αποτελείται και από φιλολόγους, οι οποίοι θα είναι σε θέση να κρίνουν την ποιότητα της διασκευής. Διότι, αν τα μέλη της «ακαδημίας» δεν έχουν διαβάσει το πρωτότυπο υλικό, δεν θα μπορούν να εκτιμήσουν πραγματικά το μεγαλείο της διασκευής, οπότε είναι πολύ πιθανό να την αδικήσουν και ταυτόχρονα να υποβαθμίσουν την αξιοπιστία του βραβείου.
Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά. Καμία Ακαδημία ή «ακαδημία», κανενός μέσου, δεν θέτει ως προϋπόθεση όσοι ψηφίζουν για διασκευασμένο σενάριο να έχουν διαβάσει το πρωτότυπο κείμενο. Τουλάχιστον, εγώ δεν γνωρίζω κάποια τέτοια περίπτωση. Οι λόγοι δεν είναι μόνο πρακτικοί. Αν χρειαζόταν για κάθε διασκευασμένο κόμικ να διαβάζουμε και το πρωτότυπο κείμενο, δεν θα μας έφτανε μια ολόκληρη ζωή για να ολοκληρώσουμε την ψηφοφορία ενός και μόνο έτους. Εκτός αυτού, όμως, ακόμα και αυτό το μέτρο θα μπορούσε να κριθεί ανεπαρκές, διότι ποιος εξασφαλίζει πως ο ειδήμων φιλόλογος θυμάται ή έχει μελετήσει επαρκώς όλα τα πρωτότυπα κείμενα ώστε να κρίνει το αποτέλεσμα της διασκευής; Άραγε, μήπως θα έπρεπε να μπει ένα ακόμη κριτήριο, εκείνο της ανάγνωσης του πρωτότυπου κειμένου εντός του τελευταίου έτους;
Ας μην ξεχνάμε δε, πως πλέον δεν έχουμε μόνο διασκευές λογοτεχνικών βιβλίων, αλλά και ταινιών. Οπότε, σε μια υποθετική κριτική επιτροπή δεν θα αρκούσε μόνο ένας φιλόλογος, αλλά και ένας επαγγελματίας από τον χώρο του κινηματογράφου (σκηνοθέτης, σεναριογράφος ή μοντέρ;). Ωστόσο, σύμφωνα με το σκεπτικό του Soloύp, ο επαγγελματίας του κινηματογράφου δεν θα μπορούσε να κρίνει τη λογοτεχνική διασκευή και αντίστοιχα, ο φιλόλογος θα ήταν ανεπαρκής για την αξιολόγηση της διασκευής της ταινίας, οπότε θα έπρεπε να επιλεχθεί ένα άτομο που ασχολείται και με το σινεμά και με τη λογοτεχνία (και φυσικά με τα κόμικς)! Τρέχα γύρευε.
Και τα προβλήματα δεν σταματάνε εδώ. Ποιος μπορεί να μας εξασφαλίσει πως ο ειδήμων φιλόλογος θα κρίνει αντικειμενικά τη διασκευή; Αν ο δημιουργός έχει πάρει ελευθερίες που αναδεικνύουν με νέο τρόπο το πρωτότυπο κείμενο, αλλά ταυτόχρονα δεν είναι απόλυτα πιστό σε αυτό, τι κάνουμε; Θεωρούμε καλή ή κακή τη διασκευή; Θα μπορέσει ο πάνσοφος ειδικός να αναγνωρίσει την καλλιτεχνική αξία του έργου ή θα τυφλωθεί από την πρότερη επαφή του με το πρωτότυπο κείμενο;
Για να καταλάβουμε λίγο καλύτερα τον παραλογισμό ενός τέτοιου μέτρου: είναι σαν να ζητάμε από την Ακαδημία Κινηματογράφου, εκείνη που δίνει τα Όσκαρ, να προσλάβει πανεπιστημιακούς των κόμικς (για να έχουν και κύρος, μην είναι απλοί αναγνώστες) κάθε φορά που κρίνουν μια ταινία βασισμένη σε κόμικς. Άραγε, όσοι ψήφισαν τον Heath Ledger για την ερμηνεία του ως Joker, είχαν διαβάσει τα άπαντα της μπατμανικής μυθολογίας ή ήταν τίποτα άσχετοι που δεν είχαν ιδέα; Γιατί, αν είχαν διαβάσει, μάλλον δεν θα έδιναν το παραμικρό βραβείο, αφού η προσέγγιση του ηθοποιού (και του σεναρίου) διαφοροποιήθηκε από σχεδόν κάθε γνωστή εκδοχή του χαρακτήρα.
Αντίστοιχες ενστάσεις μπορούν να διατυπωθούν και για άλλες κατηγορίες. Για παράδειγμα, αναφέρεται πως στην επιτροπή ανάδειξης του Καλύτερου Σχεδίου θα μπορούσε να συμμετέχει ένας εικαστικός. Μα, τις ίδιες απαιτήσεις έχει ένας πίνακας ζωγραφικής με ένα κόμικ; Μπορεί και στις δύο περιπτώσεις να είναι απαραίτητη η σχεδιαστική ικανότητα, αλλά ένας κομίστας καλείται να αντιμετωπίσει διαφορετικές προκλήσεις (δομή σελίδων, τοποθέτηση διαλόγων, ακολουθία πάνελ, αίσθηση της κίνησης κλπ). Είναι σαν να ζητάμε από έναν κομίστα να ψηφίσει σε αρχιτεκτονικό διαγωνισμό, επειδή και ο κομίστας και ο αρχιτέκτονας σχεδιάζουν.
Άρα, όλα λειτουργούν ρολόι;
Σίγουρα, η Ακαδημία και τα βραβεία της είναι θεσμοί με παραλείψεις και λειτουργίες που θα μπορούσαν να βελτιωθούν. Κάποιες από τις προτάσεις του Soloύp (ανάρτηση καταστατικού, κατάθεση σκεπτικού βράβευσης) θα μπορούσαν όντως να βελτιώσουν μερικά από τα προβλήματα. Άλλα πάλι, όπως η εσωστρέφεια, θεωρώ ότι δεν μπορούν παρά να αντιμετωπιστούν σε βάθος χρόνου. Παρακάτω ακολουθούν μερικές ιδέες για προσθήκες και αλλαγές στις κατηγορίες των βραβείων, τον τρόπο εισόδου νέων μελών, τις δράσεις της Ακαδημίας για στήριξη και ανάδειξη της σκηνής, αλλά και μία πρόταση για την υιοθέτηση της ιδέας των επιτροπών, αλλά με μία σημαντική διαφορά: χωρίς τη συμμετοχή «Σοφών», δηλαδή ατόμων που δεν είναι μέλη της Ακαδημίας.
(Α) Δημιουργία νέων κατηγοριών
Ακολουθώντας τα πρότυπα ξένων βραβείων, όπως τα Eisner και Harvey, η Ακαδημία θα μπορούσε να προσθέσει νέες κατηγορίες βραβείων μεταξύ των οποίων: Καλύτερο Παιδικό Κόμικς (9-12 ετών), Καλύτερο Εφηβικό Κόμικς (13-17), Καλύτερη Θεωρητική Έκδοση σχετική με τα Κόμικς καθώς και Καλύτερη Διασκευή (Ταινία ή Σειρά) βασισμένη σε Κόμικς. Στόχος των νέων κατηγοριών είναι να αναγνωριστούν και τα παιδικά/εφηβικά κόμικς, τα οποία προσωπικά θεωρώ πολύτιμα για την μακροπρόθεσμη πληθυσμιακή ανάπτυξη των αναγνωστών, να δοθούν κίνητρα για περισσότερες θεωρητικές αναλύσεις του μέσου, τομέα στον οποίο παρατηρείται σημαντική υστέρηση, και να ενισχυθεί η εξωστρέφεια των βραβείων και της σκηνής, αναγνωρίζοντας την αλληλεπίδραση των κόμικς με άλλες μορφές τέχνης. Η τελευταία κατηγορία, εκείνη για τις Διασκευές βασισμένες σε Κόμικς, θα μπορούσε να είναι η μόνη που θα αναδεικνύεται από επιτροπές κριτικών κινηματογράφου και σειρών, έχοντας περισσότερο συμβολικό χαρακτήρα.
Παράλληλα, θα ήταν χρήσιμο να γίνει μια συζήτηση για τις ήδη υπάρχουσες κατηγορίες. Για παράδειγμα, πόσο χρήσιμη είναι πλέον η κατηγορία της Καλύτερης Αυτοέκδοσης από τη στιγμή που υπάρχει εκείνη του Καλύτερου Κόμικ Μικρής Φόρμας; Και μήπως θα έπρεπε στα βραβεία Καλύτερου Σχεδίου και Καλύτερου Σεναρίου να είναι υποψήφια μόνο τα κόμικς μεγάλης φόρμας, ώστε να μειωθεί ο όγκος των κόμικς που διαγωνίζονται σε αυτές τις κατηγορίες; Δεν ισχυρίζομαι ότι αυτές οι ιδέες πρέπει σώνει και ντε να εφαρμοστούν ή ότι βγάζουν νόημα στο πλαίσιο της ελληνικής σκηνής, αλλά εκτιμώ πως είναι απαραίτητο να υπάρξει μια γόνιμη ανταλλαγή ιδεών και σκέψεων πάνω στην ποσότητα και το περιεχόμενο των κατηγοριών.
(Β) Νέα Μέλη της Ακαδημίας
Προσωπικά, θεωρώ πως ένα σημείο που αξίζει να επανεξεταστεί άμεσα είναι η διαδικασία με την οποία η Ακαδημία δέχεται νέα μέλη. Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, μέλος της Ακαδημίας μπορεί να γίνει οποιοδήποτε άτομο πληροί κάποιο από τα παρακάτω κριτήρια:
-Σεναριογράφος ή-και καλλιτέχνις(-ης) με συνολικό έργο τουλάχιστον 50 σελίδων, δημοσιευμένο σε έντυπη ή ηλεκτρονική μορφή.
-Θεωρητικός των κόμικς, που έχει εκδώσει τουλάχιστον 1 βιβλίο ή 10 άρθρα με περισσότερες από 300 λέξεις το καθένα, με θέμα αποκλειστικά τα κόμικς, δημοσιευμένα σε νόμιμο περιοδικό-εφημερίδα.
-Δημοσιογράφος έντυπου ή ηλεκτρονικού τύπου, που έχει γράψει τουλάχιστον 10 άρθρα με θέμα αποκλειστικά τα κόμικς, σε νόμιμο έντυπο/περιοδικό/ιστότοπο.
-Φυσικό πρόσωπο που έχει μεταφράσει τουλάχιστον 5 κόμικς.
-Φυσικό πρόσωπο στο οποίο ανήκει εκδοτική εταιρεία που έχει εκδώσει 5 κόμικς και άνω.
-Φυσικό πρόσωπο στο οποίο ανήκει χώρος ή εταιρεία προώθησης ή-και πώλησης κόμικς.
-Φυσικό πρόσωπο που κατέχει πολυσυλλεκτικούς διαδικτυακούς τόπους αφιερωμένους στα κόμικς.
-Φυσικό πρόσωπο το οποίο αποδεδειγμένα προωθεί, αναδεικνύει, ασχολείται και συνεισφέρει στην ανάδειξη της τέχνης των κόμικς.
-Φυσικό πρόσωπο το οποίο έχει βραβευθεί από την ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΚΟΜΙΚΣ ή κάθε άλλη αντίστοιχη Ακαδημία του εξωτερικού.
Επί της αρχής, τα κριτήρια κινούνται στη σωστή κατεύθυνση, ωστόσο θεωρώ πως χρειάζονται κάποιες δικλείδες ασφαλείας που να λαμβάνουν υπόψη διάφορες παραμέτρους. Οι διαδικασίες αντίστοιχων Ακαδημιών μπορούν να φανούν χρήσιμες.
Για παράδειγμα, στην Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου, για να γίνει δεκτός ένας σεναριογράφος θα πρέπει να «έχει γράψει ή συγγράψει το σενάριο τριών (3) τουλάχιστον κινηματογραφικών ταινιών μεγάλου μήκους». Παρομοίως και οι σκηνοθέτες πρέπει να έχουν σκηνοθετήσει τουλάχιστον τρεις (3) ταινίες μεγάλου μήκους. Ωστόσο, στην Ελληνική Ακαδημία Κόμικς μπορεί να γίνει δεκτός ένας δημιουργός με μόλις 50 σελίδες, οι οποίες, αν δεχτούμε τον διαχωρισμό της μικρής και μεγάλης φόρμας, αντιστοιχούν σε δύο κυκλοφορίες μικρής φόρμας ή μιας μεγάλης. Επειδή όμως είναι λίγοι οι καλλιτέχνες που έχουν την ευχέρεια να ασχολούνται αποκλειστικά με τα κόμικς, σημαίνει πως μέλος της Ακαδημίας μπορεί να γίνει κάποιο άτομο που κυκλοφόρησε δύο αυτοεκδόσεις και μετά από λίγο καιρό έπαψε να ασχολείται τόσο με τη δημιουργία κόμικς όσο και με τις δράσεις της Ακαδημίας λόγω έλλειψης χρόνου. Προφανώς, δεν είμαι σε θέση να ορίσω πόσα κόμικς μεγάλης ή μικρής φόρμας οφείλει να έχει δημιουργήσει κάποιος για να γίνει δεκτός, αλλά θεωρώ πως είναι κάτι που πρέπει να συζητηθεί, ώστε να εξασφαλιστεί η όσο το δυνατόν πιο ενεργή παρουσία των μελών.
Αντίστοιχα, πιστεύω πως αξίζουν επανεκτίμησης τα κριτήρια για τους δημοσιογράφους/αρθρογράφους. Αυτή τη στιγμή για να γίνει δεκτός κάποιος αρθρογράφος/δημοσιογράφος αρκεί να έχει γράψει δέκα κείμενα με θέμα τα κόμικς. Στο σημερινό τοπίο της δημοσιογραφίας, όμως, δέκα κείμενα σχετικά με κόμικς μπορεί να μην είναι τίποτα περισσότερο από τη δημοσίευση δέκα δελτίων τύπου, όπως συμβαίνει δηλαδή με τη μαζική πλειονότητα των μεγάλων ηλεκτρονικών εντύπων που, αν δεν κάνω λάθος, δεν έχουν κάποια αποκλειστική στήλη ή ένθετο για τα κόμικς (φυσικά, εξαιρείται η Εφ. Συν και το Καρέ Καρέ).
Προφανώς, δεν μπορούμε να έχουμε την απαίτηση από την Ακαδημία Κόμικς να σώσει την τιμή και την υπόληψη της δημοσιογραφίας της χώρας, αλλά πιστεύω πως το λιγότερο που μπορεί να γίνει είναι να μπει ένα χρονικό κριτήριο (συνδυαστικά ίσως με τον αριθμό κειμένων ανά έτος), όπως συμβαίνει και στην Ακαδημία Κινηματογράφου, ώστε να διασφαλιστεί πως οι δημοσιογράφοι που τελικά γίνονται μέλη της Ακαδημίας διατηρούν συνεχή επαφή με τις εξελίξεις της εγχώριας και διεθνούς σκηνής και δεν κάνουν δημοσιοσχετίστικες χάρες (κάτι που επίσης συμβαίνει και στον κινηματογράφο) ή γράφουν κείμενα στη χάση και στη φέξη προκειμένου να καλύψουν μόνο τις πιο δημοφιλείς κυκλοφορίες.
Αρκετά αόριστο μου φαίνεται και το κριτήριο, σύμφωνα με το οποίο μέλος της Ακαδημίας μπορεί να γίνει οποιοδήποτε «Φυσικό πρόσωπο το οποίο αποδεδειγμένα προωθεί, αναδεικνύει, ασχολείται και συνεισφέρει στην ανάδειξη της τέχνης των κόμικς». Τι θεωρείται όμως προώθηση κόμικς; Ένας influencer που ανεβάζει shorts και περιορίζεται σε μια επιφανειακή κρίση (μ’ άρεσε/δεν μ’ άρεσε, ήταν βαρετό/ενδιαφέρον) ή κάποιος που αρνείται να μιλήσει στα βίντεό του για κόμικς που δεν του άρεσαν επειδή θεωρεί “τοξική” κάθε είδους αρνητική κριτική (υποβαθμίζοντας τον χρήσιμο ρόλο που μπορεί να έχει εκείνη) εξυπηρετεί άραγε την ένατη τέχνη; Κι αν μετά από μερικούς μήνες οι εν λόγω influencers/YouTubers δεν έχουν αποκτήσει τους followers/subscribers που θεωρούν αναγκαίους για να συνεχίσουν και πάψουν να ασχολούνται, τι θα κάνει η Ακαδημία; Θα τους διώξει;
Όλα αυτά τα φαινόμενα μπορεί να μην είναι τόσο συχνά στην κοινότητα των κόμικς –καλά καλά δεν υπάρχουν ψηφιακές σελίδες που γράφουν για κόμικς, πού να βρούμε τους influencers;- αλλά είναι εξαιρετικά συνηθισμένα στον χώρο του κινηματογράφου όπου διάφοροι bookstagrammers/γλάστρες των διαφημιστικών πηγαίνουν σε κάθε avant premiere για να βιντεοσκοπήσουν μετά την αυθόρμητη και όλως τυχαίως θετικότατη άποψη για κάθε ταινία που βλέπουν. Αν θέλουμε να προστατέψουμε τη σκηνή από τέτοιες μορφές «προώθησης», νομίζω είναι απαραίτητο να ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα, όποια κι αν συμφωνήσουμε πως πρέπει να είναι αυτά.
Τέλος, όσον αφορά την είσοδο νέων μελών, καλό θα ήταν να μην αρκεί μια απλή αίτηση από το ενδιαφερόμενο άτομο για να γίνει δεκτό, αλλά να πρέπει να προταθεί από τουλάχιστον δύο μέλη της Ακαδημίας, εξασφαλίζοντας έτσι ένα ελάχιστο επίπεδο αξιοκρατίας. Τουλάχιστον, αυτό συμβαίνει σε πολλές άλλες αντίστοιχες περιπτώσεις (συμπεριλαμβανομένης και της Ακαδημίας Κινηματογράφου).
(Γ) Ενίσχυση της εξωστρέφειας και της ποιότητας της σκηνής
Κοιτώντας, όμως, και πέρα από τα βραβεία, η Ακαδημία χρειάζεται να αναλάβει πρωτοβουλίες που θα ενισχύσουν την ποιότητα της εγχώριας σκηνής και την επαφή της με τον «έξω κόσμο». Για παράδειγμα, είναι κοινή παραδοχή πως αν υστερεί σε κάτι η σκηνή, αυτό είναι η απουσία ατόμων που να γράφουν αποκλειστικά τα σενάρια των κόμικς. Μια πιθανή ενέργεια θα ήταν η υλοποίηση αντίστοιχων σεμιναρίων. Επίσης, θα μπορούσε να υπάρχει μια ετήσια έκδοση με θεωρητικά άρθρα γύρω από τα κόμικς, κάτι αντίστοιχο με τις εκδόσεις της Πανελλήνιας Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου (ΠΕΚΚ), ώστε να ενισχυθεί και το θεωρητικό κομμάτι. Πολύτιμη θα ήταν και η δημοσιοποίηση στατιστικών γύρω από τις εκδόσεις, ώστε να γνωρίζουμε τη δυναμική της εγχώριας αγοράς, αλλά και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της. Τέλος, τα μέλη της Ακαδημίας θα μπορούσαν να ψηφίζουν τα καλύτερα ελληνικά κόμικς της κάθε δεκαετίας, ώστε αναγνώστες και μελετητές να έχουν ένα σημαντικό σημείο αναφοράς σε περίπτωση που ενδιαφέρονται να εμβαθύνουν στην ελληνική σκηνή.
Μάλλον, η άμεση εφαρμογή των παραπάνω προτάσεων να είναι ανέφικτη, αφού απαιτούν άτομα και πόρους για να μπορούν να γίνουν πραγματικότητα. Ωστόσο, αν υπάρξει κάποια σχετική απόφαση της Ακαδημίας, θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως οδηγός για τη δράση της σε βάθος χρόνου, μια κατεύθυνση προς την οποία θα συνεισφέρουμε όλοι, ο καθένας από το πόστο του.
(Δ) Μήπως να ξανασκεφτούμε τις επιτροπές (αλλά με προϋποθέσεις);
Κλείνοντας, καταθέτω μία πρόταση που θα μπορούσε να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα σε εκείνους που είναι υπέρ και κατά των επιτροπών, σε περίπτωση που το κείμενο του Soloύp αποτελέσει αφορμή ώστε περισσότερα άτομα να εκφράσουν την ταύτισή τους με τις προτάσεις του.
Λαμβάνοντας υπόψη αυτό που αναφέρθηκε νωρίτερα, ότι δηλαδή η Ακαδημία αποτελείται ήδη από άτομα που μπορούν να κρίνουν επαρκώς ποια κόμικς αξίζουν να βραβευτούν και ποια όχι, ακριβώς επειδή απαρτίζεται από επαγγελματίες του χώρου, το μοναδικό σενάριο στο οποίο πιστεύω πως η θέσπιση κριτικών επιτροπών θα έβγαζε κάποιο νόημα θα ήταν αν οι επιτροπές προέκυπταν ύστερα από κλήρωση ανάμεσα στα ήδη υπάρχοντα μέλη της Ακαδημίας.
Πώς θα λειτουργούσε ένα τέτοιο σύστημα; Αρχικά, θα έπρεπε να υπάρχουν δύο επιτροπές των 10 ατόμων με τη μία να αναλαμβάνει τα ένθετα και τα κόμικς μικρής φόρμας και την άλλη τα κόμικς μεγάλης φόρμας, γεγονός που θα απαιτούσε και την εκ νέου διαμόρφωση των κατηγοριών (πχ Καλύτερο Σχέδιο Μικρής Φόρμας/Μεγάλης Φόρμας, Καλύτερο Σενάριο Μικρής Φόρμας/Μεγάλης Φόρμας κ.ο.κ.). Η κάθε επιτροπή θα μπορούσε να αποτελείται από 2 σεναριογράφους κόμικς, 2 καλλιτέχνες, 1 εκδότη, 2 αρθρογράφους/δημοσιογράφους, 2 καταστηματάρχες κόμικς και 1 φυσικό πρόσωπο που είτε προωθεί την τέχνη των κόμικς, είτε κατέχει πολυσυλλεκτικούς διαδικτυακούς τόπους αφιερωμένους σε αυτήν, εξασφαλίζοντας τον πολυσυλλεκτικό χαρακτήρα της επιτροπής (ο αριθμός των μελών της επιτροπής και η εκπροσώπηση κάθε κατηγορίας ψηφοφόρου είναι ενδεικτικά). Η ανανέωση των μελών θα μπορούσε να είναι ετήσια. Για να κληρωθεί ξανά το ίδιο μέλος στην ίδια επιτροπή, θα πρέπει να έχουν ολοκληρώσει τη «θητεία» τους και τα υπόλοιπα μέλη της Ακαδημίας, ώστε όλα να περάσουν και από τις δύο επιτροπές.
Η υιοθέτηση αυτού του συστήματος (1) θα αφαιρούσε όγκο δουλειάς από τους κριτές, άρα θα διευκόλυνε την ανάγνωση όλων των υποψήφιων κόμικς (χωρίς και πάλι να εξασφαλίζεται κάτι τέτοιο σε απόλυτο βαθμό), (2) θα επέτρεπε σε εκδότες και δημιουργούς να στέλνουν αντίτυπα σε λιγότερα άτομα και (3) θα διατηρούσε, χάρη στην κλήρωση, τον δημοκρατικό χαρακτήρα που έχει αυτή τη στιγμή η Ακαδημία. Απ’ την άλλη βέβαια, δεν στερείται και μειονεκτημάτων, αφού θα μείωνε σημαντικά τον αριθμό των ατόμων που ψηφίζουν κάθε χρονιά. Σύμφωνα με τον Πρόεδρο της Ακαδημίας, τον Λεωκράτη Ανεμοδουρά, φέτος ψήφισαν 60 άτομα στην Α΄ φάση της ψηφοφορίας και 63 στη Β΄, ενώ με τις επιτροπές ο αριθμός θα μειωθεί στα 20.
