Τρία χρόνια μετά την πρώτη του κομιξική εμφάνιση, ο Superman έκανε το κινηματογραφικό του ντεμπούτο μέσα από τα φιλμάκια κινουμένων σχεδίων των αδελφών Max και Dave Fleischer, δημιουργών εμβληματικών καρτούν, όπως τα Popeye και Betty Boop. Με συνολικά 17 μικρού μήκους ταινίες, εκ των οποίων μόνο οι 9 πρώτες υπό την επίβλεψη των Fleischer, η σειρά ταινιών αναδείχθηκε σε μία από τις πιο εμβληματικές στιγμές, όχι μόνο του Superman, αλλά και του ίδιου του μέσου των κινουμένων σχεδίων.
Από τα καρέ στη μεγάλη οθόνη
Στα τέλη της δεκαετίας του ‘40, ο Superman είχε αποκτήσει μεγάλη δημοφιλία∙ εκτός από τη σειρά κόμικς, οι περιπέτειές του είχαν μεταφερθεί ήδη στο ραδιόφωνο, ενώ μία εταιρία παραγωγής και διανομής, η Republic Studios, επιδίωκε να αγοράσει τα δικαιώματα για το πέρασμα του χαρακτήρα στο Hollywood. Αυτό που δεν κατάφερε η Republic Studios, το πέτυχε η Paramount, η οποία πρότεινε στους Fleischer την παραγωγή των ταινιών.
Εκείνη την περίοδο, το Fleischer Studio γνώριζε τεράστια επιτυχία χάρη στα καρτούν των Popeye και Betty Boop. Όταν η Paramount τούς πρότεινε να αναλάβουν τον Superman δεν έδειξαν ιδιαίτερο ενθουσιασμό. Αφενός, δεν τούς άρεσε η ιδέα να κάνει κουμάντο στη δουλειά τους η Paramount κι αφετέρου φοβόντουσαν πως δεν θα τους ταίριαζε ο ρεαλιστικός σχεδιασμός που απαιτούσε ο χαρακτήρας. Επομένως, αποφάσισαν να βάλουν τέτοιους όρους που θα υποχρέωναν την Paramount να αρνηθεί.
Κι όμως, παρ’ ότι ζητούσαν $100.000 ανα ταινία (ποσό τέσσερις φορές μεγαλύτερο από τη μέση παραγωγή κινουμένων σχεδίων της εποχής) και επτά μήνες περιθώριο για την υλοποίηση του πρότζεκτ, η Paramount δέχτηκε, αν και αργότερα θα γινόταν επαναδιαπραγμάτευση του κόστους, το οποίο θα έπεφτε στα $50.000 για την πρώτη ταινία και $30.000 για τις υπόλοιπες.
Οι πρώτες περιπέτειες του Superman
Με δεκάλεπτη διάρκεια και ελάχιστους διαλόγους, τα κινηματογραφικά επεισόδια που δημιουργήθηκαν από τους Fleischer παρουσίαζαν σύντομες περιπέτειες του ήρωα, ο οποίος ερχόταν αντιμέτωπος με διάφορες απειλές. Παρά την απλότητά των ιστοριών όμως, οι Fleischer κατάφεραν να τις εμπλουτίσουν με στοιχεία που διατηρούν μέχρι και σήμερα τη φρεσκάδα τους. Λόγου χάρη, μπορεί ο Superman να τα βάζει με κομήτες ή να σέρνει ολόκληρα τρένα για χιλιόμετρα, αυτό δεν σημαίνει όμως πως τα καταφέρνει δίχως κόπο και ιδρώτα. Με αυτόν τον τρόπο, ο Άνθρωπος από Ατσάλι εξανθρωπίζεται χωρίς να απαιτείται η ύπαρξη ηθικών διλημμάτων ή εσωτερικών συγκρούσεων.
Αντίστοιχα, και η περίπτωση της Lois Lane χαρακτηρίζεται από έναν δυναμισμό που την απελευθερώνει από τον μονοδιάστατο ρόλο της “δεσποσύνης σε κίνδυνο”. Ναι μεν, ο Superman καταλήγει να τη σώζει σε κάθε επεισόδιο, αλλά αυτό δεν συμβαίνει επειδή κάποιος ανταγωνιστής την απαγάγει με σκοπό να απειλήσει τον Superman. Αντιθέτως, τα μπερδέματα της Lois προκύπτουν επειδή υπηρετεί με τόλμη και υπέρμετρο ζήλο το δημοσιογραφικό της καθήκον. Πρόθυμη να βρεθεί στο κέντρο της δράσης, καταλήγει τελικά μπλεγμένη σε επικίνδυνες καταστάσεις από τις οποίες μόνο ο Superman μπορεί να τη σώσει.
Animation βγαλμένο από το μέλλον
Φυσικά, η σειρά ταινιών μνημονεύεται πρωτίστως για το συγκλονιστικό της σχέδιο. Και όχι άδικα. Στο πρώτο επεισόδιο, στο οποίο ο Superman έρχεται αντιμέτωπος με έναν σατανικό επιστήμονα, τα σκηνικά μοιάζουν να έχουν ξεπηδήσει από κάποια εξπρεσσιονιστική ταινία, οι φωτισμοί με τις έντονες σκιές προσδίδουν δραματικότητα, ενώ οι εντυπωσιακές σεκάνς δράσης, όπως η έκρηξη ενός ηφαιστείου, κόβει την ανάσα ακόμα και σήμερα.
Ακόμα πιο εντυπωσιακή όμως, είναι η ζωντάνια που χαρακτηρίζει τα σχέδια του Max Fleischer. Αξιοποιώντας την τεχνική του rotoscoping, σχεδιαστική μέθοδο που ανέπτυξε ο ίδιος και η οποία επιτρέπει να “ζωγραφίζεις” πάνω σε πραγματικά πλάνα, ώστε η κίνηση να φαίνεται πιο ρεαλιστική, ο Fleischer παραδίδει ένα αποτέλεσμα που παραμένει αξιοθαύμαστο δεκαετίες μετά τη δημιουργία του. Από τον Superman και τις γεμάτες ορμή κινήσεις του μέχρι τα κτίρια που είναι έτοιμα να καταρρεύσουν, αλλά τα συγκρατάει τελευταία στιγμή η υπεράνθρωπη ισχύς του, δεν υπάρχει καρέ που να μένει στάσιμο. Παρατήρηση που μόνο θλίψη μπορεί να προκαλέσει όταν διαπιστώνει κανείς πως ένα καρτούν από τη δεκαετία του ‘40 ρέει πιο οργανικά (όχι απαραίτητα πιο “φυσικά”) από μια αντίστοιχη, σύγχρονη παραγωγή (συνήθως τηλεοπτική), παρ΄ότι η τελευταία υλοποιείται με πολύ πιο εξελιγμένα εργαλεία.
Η επιρροή στην ποπ κουλτούρα
Οι μικρού μήκους ταινίες των Fleischer έπαιξαν κρίσιμο ρόλο στην καθιέρωση της ικανότητας του Superman να πετάει, αντικαθιστώντας τα λιγότερο εντυπωσιακά άλματα των πρώτων χρόνων. Ωστόσο, η κληρονομιά τους ξεπερνάει τα σύνορα της μυθολογίας του Superman. Στο τελευταίο επεισόδιο της σειράς Lupin the Third Part II, ο Hayao Miyazaki αποτίει φόρο τιμής στην εμβληματική ληστεία με τα ρομπότ από το δεύτερο (και ίσως καλύτερο) επεισόδιο των περιπετειών του Superman. Περίπου μια δεκαετία αργότερα, οι δημιουργοί του αριστουργηματικού Batman: The Animated Series θα χρησιμοποιούσαν τη δημιουργία των Fleischer ως το αισθητικό και ποιοτικό πρότυπο της σειράς τους, ενώ η επιρροή της στην ταινία του James Gunn αποκαλύπτεται ήδη από τα τρέιλερ τόσο από την παρουσία του kaiju (τέταρτο επεισόδιο), όσο κι από τη σκηνή που ο Superman αποτρέπει την κατάρρευση ενός ολόκληρου κτιρίου με τα χέρια του (πρώτο επεισόδιο).
Το άδοξο φινάλε
Δυστυχώς, οι τριβές στη σχέση των δύο αδελφών δημιουργούσε προβλήματα στη μεταξύ τους συνεργασία με αποτέλεσμα η Paramount να τους διώξει από την ίδια τους την εταιρεία, η οποία μετονομάστηκε σε Famous Studio. Η διαφορά στην ποιότητα της σειράς ταινιών έγινε αμέσως αισθητή: το σχέδιο έχασε τη χαρακτηριστική του ζωντάνια στην κίνηση και ο αφελής χαρακτήρας των επεισοδίων αντικαταστάθηκε με ιστορίες που έφερναν τον Superman αντιμέτωπο με Ναζί και Ιάπωνες. Παρ’ όλα αυτά, η αλλαγή στα δημιουργικά ηνία δεν εμπόδισαν τα μικρού μήκους αριστουργήματα των Fleischer να κατακτήσουν τη θέση που τους αξίζει στην ιστορία του Superman, αλλά και του μέσου των κινουμένων σχεδίων.
