Τα τρομο-franchises είναι υπόθεση σχεδόν εξίσου παλιά με το ίδιο το κινηματογραφικό μέσο. Ήδη από την εποχή της πρώτης άνθισης του φανταστικού σινεμά, στη δεκαετία του 1930, όταν έκαναν θραύση τα λεγόμενα «τέρατα της Universal», η μεγάλη οθόνη γέμισε από Δράκουλες, Φρανκενστάιν, Μούμιες και Τέρατα της Μαύρης Λίμνης, ενώ σύντομα τη σκυτάλη πήρε η αγγλική εταιρεία Hammer. Όμως η πραγματική έκρηξη ήρθε στις δεκαετίες του 1980 και του 1990, όταν γνώρισε μέρες δόξας το υπο-είδος του slasher, όπου μασκοφορεμένοι φονιάδες αρνούνταν πεισματικά να πεθάνουν και επέστρεφαν ξανά και ξανά προκειμένου να ξεκάνουν καυλωμένους έφηβους και καυλωμένες έφηβες.

Με τα μάτια του κριτικού, ελάχιστα από αυτά τα σίκουελ είναι αντικειμενικά καλές ταινίες. Με τα μάτια του θεατή, όμως, και ειδικότερα με αυτά του αγνού λάτρη του σινεμά τρόμου, είναι δύσκολο να μην απολαύσουμε ακόμα και το πιο αφελές Friday the 13th, το πιο ανούσιο Halloween, το πιο κακογυρισμένο Texas Chainsaw Massacre, το πιο αδέξιο Nightmare on Elm Street. Παρά τις ατέλειες και τα σεναριακά τους κενά, αυτές οι ταινίες είναι αγαπησιάρικες, γιατί δεν παίρνουν τον εαυτό τους στα σοβαρά. Άπαξ και αποδεχθείς τη συνθήκη πως αυτό που παρακολουθείς έχει προ πολλού ξεγράψει κάθε έγνοια περί αληθοφάνειας, ένα υπέροχο όσο και αιματηρό σύμπαν ανοίγεται μπροστά σου.

Πάντως, υπάρχουν και τρομο-σίκουελ που είναι πραγματικά καλές ταινίες. Με αφορμή τέσσερα φιλμ που παίχτηκαν, παίζονται ή θα παιχτούν τη φετινή θερινή σεζόν στους κινηματογράφους, το Final Destination: Bloodlines, το 28 Years Later, το M3gan 2.0 και το I Know What You Did Last Summer, τα οποία είναι όλα τους σίκουελ προγενέστερων ταινιών ή franchises του είδους, ανατρέχουμε σε δέκα συνέχειες κλασικών horror επιτυχιών τις οποίες προτείνουμε ανεπιφύλακτα. Από κλασικό Χόλιγουντ της δεκαετίας του 1930 μέχρι άγνωστα (;) σίκουελ εμβληματικών ταινιών του είδους, ορίστε τα 10 ωραιότερα τρομο-σίκουελ όλων των εποχών.

Σημείωση: δεν συμπεριλάβαμε το σπουδαίο Aliens (1986) του James Cameron επειδή το θεωρούμε περισσότερο ταινία δράσης παρά καθαρόαιμου τρόμου, όπως ήταν το πρώτο φιλμ του franchise. Η σειρά παράθεσης των επιλογών μας είναι χρονολογική.

Bride of Frankenstein, James Whale (1935)

Τέσσερα χρόνια μετά τον πρώτο Frankenstein του, κι αφού στο μεταξύ το σινεμά του τρόμου είχε έρθει στο προσκήνιο χάρη σε πλήθος ταινιών που σημείωσαν μεγάλη εμπορική και καλλιτεχνική επιτυχία, ο μεγάλος σκηνοθέτης James Whale επέστρεψε με το πρώτο σίκουελ (και το τελευταίο που θα σκηνοθετούσε εκείνος), το οποίο πολλοί κριτικοί θεωρούν καλύτερο και από την πρώτη ταινία. Αφού ξεκινά με έναν ευρηματικό πρόλογο στον οποίο η ίδια η Mary Shelley, συγγραφέας του μυθιστορήματος, αφηγείται στον άνδρα της και στον Λόρδο Byron πώς φαντάζεται μια πιθανή εξέλιξη των περιπετειών του πλάσματός της, ο Whale παραδίδει τη μια σκηνή ανθολογίας πίσω από την άλλη, ξεπερνώντας τον εαυτό του σε φαντασία κι επινοητικότητα. Η Elsa Lanchester είναι εξαιρετική ως Νύφη του Frankenstein, ενώ ο Boris Karloff επιστρέφει στο ρόλο του Πλάσματος. Ίσως η καλύτερη ταινία τρόμου της Universal, το Bride of Frankenstein επηρέασε κι εξακολουθεί να επηρεάζει πλήθος δημιουργών με τη γοτθική αισθητική του, την λιτή, εξπρεσιονιστική φωτογραφία του και την εγκράτειά του. Πολύ αξιόλογο ήταν και το δεύτερο σίκουελ, με τίτλο Son of Frankenstein, που σκηνοθέτησε ο Rowland Lee το 1939.

Βαγγέλης Βίτσικας

Dawn of the Dead, George A. Romero (1978)

Θεωρούμενος ως «πατέρας των ζόμπι» στον κινηματογράφο, αφού η ταινία του Night of the Living Dead (1968) ήταν αυτή που σύστησε τα νεκροζώντανα πλάσματα και τη μυθολογία τους όπως τα γνωρίζουμε σήμερα, ο Ιταλοαμερικανός σκηνοθέτης George A. Romero αποπειράθηκε, μετά την επιτυχία του ασπρόμαυρου εκείνου φιλμ, να ξεφύγει από την τυποποίηση στο είδος του τρόμου, γυρίζοντας ταινίες άλλων ειδών, χωρίς επιτυχία. Επέστρεψε, λοιπόν, στο είδος του τρόμου με τις ταινίες The Crazies (1973) και Martin (1977), οι οποίες έγιναν δεκτές με ενθουσιασμό από τους φαν, και ειδικότερα στα ζόμπι με το Dawn of the Dead, ακριβώς μια δεκαετία μετά το ντεμπούτο του. Αν και η πλοκή του δεύτερου αυτού φιλμ είναι αυτόνομη και η ταινία μπορεί να ειδωθεί ανεξάρτητα, το γεγονός ότι ο Romero θα γύριζε τελικά, στη διάρκεια της καριέρας του, έξι ταινίες με ζόμπι μας επιτρέπει να τις δούμε σαν franchise. Το Dawn… δυσκολεύει πολύ τους κριτικούς στην επιλογή καλύτερης ταινίας ανάμεσα σε αυτό και το Night… Προσωπικά προτιμώ λίγο την πρωτότυπη ταινία, λόγω της οικονομίας και της πρωτοτυπίας της, όμως θεωρώ και τη δεύτερη μια από τις καλύτερες ταινίες τρόμου που έχουν γίνει ποτέ. Πρόκειται για μια ανελέητη σάτιρα του καταναλωτισμού που έχει καταλάβει τον δυτικό πολιτισμό, με το σενάριο να υπογράφουν από κοινού ο σκηνοθέτης με τον Ιταλό συνάδελφό του, Dario Argento (Deep Red, Suspiria).

Β.Κ.

Halloween III: Season of the Witch, Tommy Lee Wallace (1982)

Το Halloween (1978) του John Carpenter, μια από τις 5-10 καλύτερες ταινίες τρόμου όλων των εποχών, υπήρξε πρωτοφανής εμπορική επιτυχία. Αν και ο σκηνοθέτης ήταν απρόθυμος να εμπλακεί με τη δημιουργία σίκουελ, το στούντιο τον πίεζε κι έτσι εκείνος δέχθηκε να γράψει το σενάριο για μια δεύτερη ταινία, την οποία σκηνοθέτησε ο Rick Rosenthal το 1981. Αν και δεν ήταν κακό, το Halloween II δεν ικανοποίησε τον Carpenter, ο οποίος εξαρχής οραματιζόταν το franchise ως μια ανθολογία διαφορετικών ιστοριών που θα διαδραματίζονταν την ημέρα του Halloween, και όχι ως μια αλληλουχία περιπετειών του Michael Myers. Έτσι, για λογαριασμό της τρίτης ταινίας, σκαρφίστηκε μια εντελώς άσχετη ιστορία, η οποία μοιάζει βγαλμένη από το τηλεοπτικό The Twilight Zone (1959-1964). Την ταινία σκηνοθέτησε ο στενός συνεργάτης του Carpenter, Tommy Lee Wallace, όμως η εμπορική της αποτυχία έβαλε φρένο σε περισσότερα ανάλογα εγχειρήματα, οδήγησε τους παραγωγούς στην απόφαση να επαναφέρουν τον Michael Myers στις επόμενες ταινίες και τον Carpenter στην οριστική έξοδο από το franchise. Με το πέρασμα των ετών, το Season of the Witch έχει αποκτήσει cult στάτους και φανατικούς θαυμαστές, οι οποίοι το θεωρούν μια από τις καλύτερες ταινίες του franchise.

Β.Κ.

Psycho II, Richard Franklin (1983)

Μόνο κάποιος τρελός θα πρότεινε την ιδέα ενός σίκουελ για μια από τις πιο εμβληματικές ταινίες όχι μόνο του είδους, αλλά ολόκληρου του μέσου. Το περίεργο όμως, δεν είναι ότι η ταινία όντως γυρίστηκε, αλλά ότι αποδείχθηκε πραγματικά καλή! Υπό την σκηνοθετική καθοδήγηση του Richard Franklin, το Psycho II διαδραματίζεται 22 χρόνια μετά τα γεγονότα της πρώτης ταινίας με τον Norman Bates να θεωρείται πλέον ψυχικά υγιής και να επιστρέφει στο μοτέλ του με την ελπίδα να ενσωματωθεί εκ νέου στην κοινωνία. Όταν αρχίσει όμως να λαμβάνει περίεργα τηλεφωνήματα και σημειώματα, το παρελθόν του επιστρέφει για να τον στοιχειώσει ξανά. Με απειλητική ατμόσφαιρα που προκύπτει από το μυστήριο που χτίζεται γύρω από τις προθέσεις του Bates, η ταινία επιφυλάσσει αρκετές εκπλήξεις και οδηγείται σε ένα τραγικό, μα ταιριαστό φινάλε που την αναδεικνύει σε άξιο διάδοχο ενός θρύλου.

Λάζαρος Κολαξής

Friday the 13th: The Final Chapter, Joseph Zito (1984)

Να εξηγηθούμε: λατρεύω ΟΛΑ τα Friday the 13th. Δεν υπάρχει αντικειμενικότητα εδώ, δε με νοιάζει αν δεν υπάρχει ούτε μία καλή ταινία στο franchise με όρους κριτικής, εγώ τις αγαπώ όλες. Πώς διαλέγεις, λοιπόν, μία; Ε, όταν σκηνοθετεί ο Joseph Zito (Missing in Action, Invasion U.S.A.) και περιλαμβάνεται το φονικό στο φουσκωτό, όπου ο Ιάσων Βούρχης κάνει σουβλάκι τη γυμνή γκόμενα διαπερνώντας το φουσκωτό και στο επόμενο πλάνο το φουσκωτό είναι άθικτο, δεν τίθεται θέμα επιλογής. Ωραίο το πρωτότυπο, χάρμα τα σίκουελ, μια χαρά το Jason Lives, σούπερ το Takes Manhattan, το Final Friday, η εξόρμηση του Jason στο διάστημα ή το crossover του με τον Φρέντη τον Krueger, αλλά αν μιλάμε για καθαρόαιμο καλτ Friday το 4 είναι το καλύτερο. Τότε το στούντιο ήθελε να είναι η τελευταία ταινία, λόγω σχετικά χαμηλών εισπράξεων του προηγούμενου κεφαλαίου, όμως τα υπέρογκα κέρδη του «Final» τους έκαναν να αλλάξουν γνώμη. Ευτυχώς.

Β.Κ.

Evil Dead II, Sam Raimi (1987)

Το 1981, ένας 22χρονος σκηνοθέτης με πενιχρά μέσα αλλά άφθονο μεράκι και άριστη γνώση του σινεμά τρόμου, ονόματι Sam Raimi, έφερνε στις αίθουσες το The Evil Dead, ένα παλαβό φιλμ τρόμου με γερές δόσεις κωμωδίας, που σύστηνε για πρώτη φορά τον ήρωά του, τον Ash, ενσαρκωμένο από τον Bruce Campbell, και τον έβαζε να αντιμετωπίσει το Βιβλίο των Νεκρών. Roller-coaster κινήσεις της κάμερας, ατακάρες, καλά θεμελιωμένη μυθολογία ήταν τα μυστικά της επιτυχίας εκείνης της ταινίας κι έτσι, έξι χρόνια μετά, ο Raimi, με μεγαλύτερο προϋπολογισμό στη διάθεσή του αλλά με καμία διάθεση να συμβιβάσει το gory όραμά του, εξαπέλυσε το καταιγιστικό σίκουελ. Μακράν καλύτερο από την πρώτη ταινία, το Evil Dead II είναι ο ορισμός της καλοπέρασης, διαθέτει άφθονο χιούμορ, καλογραμμένο και σφιχτοδεμένο σενάριο και προσφέρεται για προβολή με παρέα. Το franchise κρατά καλά μέχρι και σήμερα, αφού το Army of Darkness (1992) έκλεισε αρμοστά την αρχική τριλογία του Raimi, το reboot του Fede Alvarez το 2013 αποδείχθηκε τιμιότατο, η σειρά Ash Vs. Evil Dead (2015-2018) έφερε πίσω τον Campbell για τρεις απολαυστικές σεζόν, ενώ το πρόσφατο legacy sequel Evil Dead Rise (2023) του Lee Cronin άφησε θετικότατες εντυπώσεις.

Β.Κ.

The Exorcist III, William Peter Blatty (1990)

Πολύπαθο franchise το The Exorcist. Ξεκίνησε με μια αριστουργηματική πρώτη ταινία, το 1973, σε σκηνοθεσία William Friedkin (Sorcerer), βασισμένη στο βιβλίο του William Peter Blatty, την οποία διαδέχθηκε ένα από τα χειρότερα σίκουελ όλων των εποχών, το απερίγραπτο Exorcist II: The Heretic (1977) σε σκηνοθεσία John Boorman. Έπειτα, για πολλά χρόνια η σειρά «πάγωσε», αφού ο Blatty προσπαθούσε μάταια να πείσει τον Friedkin να επιστρέψει για να σκηνοθετήσει μια τρίτη ταινία. Τελικά, το 1990, αποφάσισε να γυρίσει μόνος του το νέο φιλμ, βασισμένος στο βιβλίο του Legion, όπως ήθελε να είναι και ο τίτλος της ταινίας. Τελικά, ύστερα από πίεση του στούντιο δέχθηκε να μετατρέψει τον τίτλο σε The Exorcist III. Κατά το μεγαλύτερο μέρος του, το φιλμ είναι καταπληκτικό, βοηθούμενο από την εξαιρετική ερμηνεία του George C. Scott (Patton), την αξέχαστη σκηνή με το jump scare στο νοσοκομείο, και την υποβλητική φωτογραφία. Στην τελευταία πράξη, δυστυχώς ο Blatty υπέκυψε στην πίεση του στούντιο να επαναφέρει χαρακτήρα της πρώτης ταινίας – δε λέμε περισσότερα για να μη σας κάνουμε spoiler– σε μια επιλογή που δεν εξυπηρετεί απολύτως τίποτα, αντίθετα ζημιώνει ανεπανόρθωτα το ρυθμό της ταινίας. Και έτσι, όμως, το The Exorcist III παραμένει η καλύτερη ταινία του franchise μετά την πρωτότυπη. Ό,τι ακολούθησε θα ήταν επιεικώς απαράδεκτο, με την εξαίρεση του άνισου αλλά ενδιαφέροντος πρίκουελ που γύρισε ο Paul Schrader (First Reformed).

Β.Κ.

Wes Craven’s New Nightmare, Wes Craven (1994)

Το 1984, ο Wes Craven γύρισε το A Nightmare on Elm Street, μια κλασική πλέον ταινία τρόμου, στην οποία σύστησε τον Freddy Krueger (Robert Englund), έναν φονιά που επιτίθεται σε νεαρά παιδιά στα όνειρά τους για να τα σκοτώσει. Δυστυχώς, ο Craven δεν μπόρεσε να εξασφαλίσει τον δημιουργικό έλεγχο της σειράς, και τα σίκουελ, με τη φωτεινή εξαίρεση του A Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors (1987), στάθηκαν απογοητευτικά. Ύστερα από την επιτυχία της έκτης ταινίας του franchise, Freddy’s Dead: The Final Nightmare (1991), σε σκηνοθεσία Rachel Talalay, το στούντιο πρότεινε στον Craven να επιστρέψει. Εκείνος δέχθηκε, αλλά επιφύλασσε στο στούντιο και στο κοινό μια έκπληξη: αντί για ένα ακόμα αχρείαστο σίκουελ, γύρισε μια εντελώς meta ταινία, στην οποία ένας φονιάς με το ψευδώνυμο Freddy Krueger δολοφονεί ένα ένα τα μέλη του cast της πρωτότυπης ταινίας του 1984, τα οποία επιστρέφουν για να ενσαρκώσουν τους εαυτούς τους! Κι όλα αυτά, δύο χρόνια πριν ο σκηνοθέτης δημιουργήσει με το πρώτο Scream το απόλυτο μεταμοντέρνο franchise τρόμου. Το κοινό του 1994, όμως, και ειδικά οι λάτρεις του A Nightmare on Elm Street, δεν ήταν έτοιμοι για κάτι τόσο τολμηρό, κι έτσι και αυτή η ταινία κατέληξε σε εμπορική αποτυχία. Μόνο πρόσφατα η φήμη της αποκαταστάθηκε, και πλέον θεωρείται ως ένα φιλμ πολύ μπροστά από την εποχή του.

Β.Κ.

Scream 2, Wes Craven (1997)

Αν μας ρωτάτε, κανένα από τα σίκουελ του Scream που σκηνοθέτησε ο Wes Craven δεν είναι πραγματικά κακό. Το Scream 3 έχει μερικές από τις πιο απολαυστικές στιγμές του franchise, παρά το γεγονός πως η ανατροπή του φινάλε αφήνει μια πικρή γεύση, το Scream 4 εκμεταλλεύεται με έξυπνο τρόπο την τότε αναδυόμενη λογική των vlogs, επιφυλάσσοντας μερικές ενδιαφέρουσες εκπλήξεις και κάποια από τα σκληρότερα φονικά στην μέχρι τότε πορεία του franchise. Ακόμα και οι πιο πρόσφατες προσθήκες των Matt Bettinelli-Olpin και Tyler Gillett παίζουν έξυπνα με τη μυθολογία των συγκεκριμένων ταινιών. Ωστόσο, το Scream 2 αποτελεί μία ταινία που ναι μεν αναπαράγει σε μεγαλύτερη κλίμακα τις ιδέες της πρώτης ταινίας, αλλά το κάνει τόσο, μα τόσο καλά, ώστε να συναγωνίζεται επάξια για την πρώτη θέση στο franchise.

Λ.Κ.

MaXXXine, Ti West (2024)

Η τριλογία του Ti West μπορεί να μας ήρθε λίγο-πολύ από το πουθενά, αλλά αποδείχθηκε ένα από τα πιο απολαυστικά franchise τρόμου των τελευταίων ετών, οπότε δεν θα μπορούσε να λείπει από τη λίστα μας. Ωστόσο, αντί του εξαιρετικού, μα με περιορισμένα στοιχεία τρόμου, Pearl, επιλέγουμε το MaXXXine. Αν και κατώτερο από τις άλλες δύο ταινίες, το κλείσιμο της τριλογίας προσφέρει απλόχερα στιλ και βία, αποτελώντας μία αξιοπρεπέστατη και διασκεδαστικότατη εμπειρία τρόμου που μοιάζει να μας έρχεται απευθείας από τη δεκαετία του ‘80.

Λ.Κ.